Zolang de partijen in het midden van de politiek hun agenda laten domineren door het populisme, komen zij niet toe aan de dialoog die onzekerheid zou kunnen beantwoorden in plaats van versterken. De diversiteit in onze bevolking zal blijven, het verschil in religies, gedrag en gewoonten evenzeer. Maar groter dan die culturele verschillen zijn de gezamenlijke belangen. Die hangen samen met betere scholing, met het kennisintensiever maken van de productie, met het toegroeien naar een samenleving die sneller weet te reageren op voortgaande technologische veranderingen en de uitdagingen van duurzaamheid.
Als de politiek zich blijft bezighouden met potentiële kiezers in plaats van met burgers en politici zich blijven richten op het scoren bij deze kiezers in plaats van op het leveren van een constructieve bijdrage aan de oplossing van werkelijke problemen, dan zal bijna per definitie worden teruggegrepen op wat die ‘die goede oude tijd’ wordt genoemd. Dan worden non-issues een issue en worden werkelijke problemen niet opgepakt. Den Haag zal dan speelbal zijn van een aantal populisten, en politici die wel constructief zijn, zullen hierop geen adequaat antwoord hebben. Onlangs hebben we in Tunesië, Egypte en Libië kunnen zien waartoe het leidt als leiders hun bevolking niet serieus nemen. Dat ging echt niet meer over de vraag of de Islam nu wel of niet een politieke ideologie is.

In Den Haag is er geen migrantenprobleem

Het debat in Den Haag over migranten gaat niet over migranten. Een structurele benadering van hun kans op scholing, op werk, op volwaardige deelname komt immers niet aan de orde. In plaats daarvan worden tragische ontsporingen uitvergroot en indrukwekkende successen (veel meer hoger opgeleide allochtonen, een groeiend aantal allochtone ondernemers) doodgezwegen. Over de hoofden van allochtonen heen wordt over hun geloof gesproken. En wordt hun – collectief – een politieke ideologie in de schoenen geschoven, waartoe zich in ons land slechts een handjevol moslims ooit heeft bekeerd. Weer een voorbeeld van het aanwakkeren van maatschappelijk onbehagen, dat politiek wordt vertaald om meer stemvee te trekken.
Is de spanning tussen normen van de geëmancipeerde burger en ‘de achterlijke cultuur van de islam’ (Fortuyn) dan geen serieus thema? Op zich wel, maar met de kansen op volwaardig deelnemen van migranten aan onze samenleving heeft het weinig te maken. Migranten laten zich meer leiden door hun kansen op de arbeidsmarkt en het perspectief voor hun kinderen dan door een debat over hun geloof. Steeds duidelijker wordt dat de rol van de religie onder migranten veel gelijkenis vertoont met hetgeen godsdienst voor andere Nederlanders betekent. Die rol is beperkt en wordt steeds beperkter. Net zo als het gemiddeld aantal kinderen per allochtoon gezin het Nederlands gemiddelde snel nadert. Migranten willen respect voor wie ze zijn, vragen ruimte voor een eigen identiteit. Steeds opnieuw blijkt hoezeer migranten hun best doen zich aan te passen aan hetgeen in deze samenleving van hen wordt gevraagd.

In Den Haag gaat het niet om integratiebeleid

Zijn er dan geen ontsporende allochtone jongeren in ons land en zijn (kinderen van) migranten dan niet oververtegenwoordigd in de criminaliteitsstatistieken? Zeker, maar een direct verband met hun religie is er niet. En met vormen van religieus geïnspireerd terrorisme hebben deze ontsporingen al helemaal niets van doen. Wie de criminaliteit wil aanpakken spreekt over de effectiviteit van criminaliteitsbestrijding, niet over de risico’s van de jihad. En wie daarbij succesvol wil zijn, heeft meer baat bij een studie naar ’straatcultuur’ dan naar duiding van religie. Steeds duidelijker wordt, dat in Den Haag niet het succes of het  falen van het integratiebeleid aan de orde is.
Wat verklaart dan het succes van het giftige mengsel van vreemdelingenhaat, islamkritiek, en vijandigheid jegens de euro en Europa? Dat gaat meer over het dieper liggende gevoel – in alle lagen van de bevolking – dat we geen greep hebben op grote vraagstukken, die ons wel in de greep houden. Dat er óver ons geregeerd wordt, niet mét ons. Dat we machteloze burgers zijn, voor wie noch de participatiedemocratie, noch de eigen autonomie op de markt reële inhoud heeft gekregen. Dat we stemvee of melkkoe zijn. Want welk gevoel geef je je burgers, als je als overheid wel een drama maakt van 18 miljard bezuinigen, maar zonder noemenswaardige discussie 25 miljard stopt in het garantiefonds van de EU? (Zie ook ‘1000 euro bezuinigen kost meer dan 18 miljard’.)

Sociale innovatie belangrijker dan R&D

In het artikel ‘Vertrouwen is geen hogere wiskunde’ beschreven we dat sociale innovatie bedrijven veel meer oplevert dan R&D. Ook voor onze samenleving geldt iets dergelijks. Ons technocratische bestuur neigt steeds meer tot meting van kengetallen en de sanctionering hiervan, terwijl geenszins duidelijk is of met deze uitkomsten ook de intentie wordt gemeten. Politici en overheden moeten terug naar hun missie.
Of je nu kijkt naar het jeugdbeleid of naar de manier waarop de overheid met ondernemers omgaat, steeds zie je het patroon dat heel veel instanties bezig zijn met hun eigen taak, maar dat de samenhang ontbreekt. In het jeugdbeleid moet het kind centraal staan, in het economisch beleid de ondernemer.
We hebben nu zes bestuurslagen, van de deelraad in de grote stad tot en met de EU. In het werk dat al die instanties doen zit veel overlap. Een aantal zaken moet je centraal regelen, die op fiscaal gebied en ook als het gaat om kwaliteitseisen in onderwijs en zorg, maar de rest kan heel goed lokaal, zo dicht mogelijk bij de burger. Als je dat slim doet, kun je met een kleinere overheid toe. Maar die komt er dan niet omdat je met de kaasschaaf bezuinigt, maar omdat je hebt nagedacht over de rol van de overheid. (Zie ook ‘Vertrouwen in de burger als politieke innovatie’.)
Daarnaast moet de politiek de moed opbrengen om over de bezuinigingen een echte dialoog aan te gaan met de maatschappij. Zij moet een stip op de horizon plaatsen, toegeven dat bezuinigen pijn doet, en vervolgens met betrokkenen zoeken naar oplossingen. Zo moet het hoger onderwijs de kans krijgen zich te herijken. Confrontatie kan altijd nog als de dialoog is mislukt.
Ook zou de politiek veel meer oog moeten hebben voor al die maatschappelijke groepen die ons land rijk is. We weten dat bezuinigingen noodzakelijk zijn en dat er daardoor taken blijven liggen die door anderen gedaan moeten worden. Nu het sociale vangnet erodeert, wordt vrijwilligerswerk belangrijker, komt er een grotere last terecht bij verenigingen, bij de kerken en goededoelenorganisaties. De overheid moet die groepen veel actiever in hun werk steunen. En niet alleen afstraffen als het fout gaat.

Onze toekomst ligt niet in het verleden

Het is te makkelijk aanhangers van rechts-populistische partijen in één beweging af te schrijven als ‘de verliezers van de modernisering’. Het is ook gevaarlijk. Hun mening is voor anderen een feit en we kunnen die mening alleen veranderen door de feiten te veranderen. Hun constateringen zijn grotendeels juist, alleen zoeken ze de oplossing buiten zichzelf. Een overheid die er primair is om te straffen en om overal wetten voor te maken, is gedoemd te falen. Overal ter wereld zien we dat het niet werkt als een overheid haar bevolking belemmert in haar kansen. Het idee van de democratie is het organiseren van inspraak, niet het monddood maken van de bevolking.
De relatieve voorsprong van West-Europa als kennisintensieve samenleving verdampt snel. De aanpassing van arbeidsmarkt, woningmarkt, research, opleidingen en innovatie vraagt om een ‘open mind’, om veranderingsbereidheid. Veel compromissen in het regeerakkoord komen niet verder dan de status quo. En nog belangrijker: het maatschappelijk debat concentreert zich op defensieve vraagstukken. Veiligheid, migratie, de verdediging van ‘onze’ waarden tegenover de karikatuur die van de islam wordt gemaakt. Het is een vorm van politieke regressie: op de onzekerheid van veel mensen wordt niet gereageerd met het bespreekbaar maken van de oorzaken van die onzekerheid. Maar feitelijk wordt teruggegrepen op hoe het ooit was. Het is ‘voorwaarts naar het verleden’, een land zonder gekleurde mensen, een land zonder euro, met de rijkspolitie van vroeger, waar je mag roken in kleine cafés en hard mag rijden op de snelweg. Het is de hedendaagse variant van ‘vroeger, toen we Indië nog hadden.’ Is dat onze toekomst?

Bronnen:
Jacques Wallage, ‘Schijndebat over allochtonen’. In: Het Financieele Dagblad. 12 februari 2011.
Michiel Goudswaard, Steven van Eijck, ‘Het begrip samenleving moet nieuwe inhoud krijgen’. In: Het Financieele Dagblad. 12 februari 2011.

Download:       

No related posts.

Toch struikelen Hema en Randstad over een hoofddoekje in Genk. Dat had ook voorkomen kunnen worden. Hema had een woordvoerder in België kunnen laten uitleggen waarom de Vlaamse mevrouw die zweert bij het dragen van een hoofddoekje, niet meer in de winkel in Genk werkt. Niet dat daarmee op voorhand het incident niet uitgegroeid zou zijn tot de pittige rel in Vlaanderen die het nu is, maar er is nu een basisregel overschreden. Een Nederlander in de Vlaamse media laten uitleggen wat in Vlaanderen mis liep, is riskant. De Nederlander kent doorgaans de Belgische context niet voldoende, waardoor er meer kans is op misverstanden, irritaties en imagoschade.
Als een Vlaamse woordvoerder op zijn Vlaams had uitgelegd dat de medewerkster in kwestie is vertrokken omdat haar tijdelijke contract was afgelopen en dat er in een Hema in Genk wel degelijk caissières met hoofddoekjes zijn, had de angel uit de affaire kunnen zijn. De optocht door de winkelstraten van Genk met de bewuste dame, de Antwerpse Joyce Van Opdenbosch, had dan achterwege kunnen blijven. Die betoging doet het beeld in België van Hema en Randstad, dat Van Opdenbosch had uitgezonden, geen goed.
En zo worden er elke dag missers door Nederlandse ondernemingen in België gemaakt. Door kleinere ondernemers, die denken dat Vlaanderen op Nederland lijkt en dat zij er met dezelfde brochures, taal en gebruiken de markt kunnen veroveren, en door grote concerns. Irritaties in Antwerpen of bij Fortis door ‘bot’ optreden van de Haven van Rotterdam of ABN Amro, gaan telkens weer over tafel als ultieme voorbeelden van hoe het mis kan gaan als het thema zakendoen in België aan de orde komt.

Het avontuur van Albert Heijn

Het moet nog blijken of het Albert Heijn wel gaat lukken de goede toon te vinden en met de opening van een eerste winkel in Brasschaat de weg in te slaan naar een succesvolle uitbouw tot een grote marktspeler in België. Sommigen schudden meewarig het hoofd en denken dat AH een oorlog begint die het concern niet kan winnen en die erg kostbaar kan worden. Belgen gaan toch zeker geen pindakaas, hagelslag of Goudse kaas eten omdat een Nederlandse winkel in België denkt dat te moeten verkopen?
Net als Nederland staat België al propvol met winkels. De markt is verdeeld tussen kwaliteitssuper Delhaize met 26% marktaandeel, prijsvechter Colruyt, Carrefour en Aldi en Lidl die samen terrein verliezen. Betere producten kan Albert Heijn nauwelijks aanbieden. AH legt het af tegen Delhaize – met zo’n 18.000 producten – en al helemaal tegen Carrefour.
In vergelijking met de Belgische supers is Albert Heijn een soort niche-player. De vraag is of dat genoeg is. Belgen willen hun Franse kazen en varkensproducten uit de vrije uitloop uit de Ardennen. Anders komt er vroeg of laat een tamtam op gang over dat Hollandse eten dat toch minder is dan dat in België.
Albert Heijn behoort dan wereldwijd tot de allerbeste retailers, maar er is weerstand, schrijft de Nederlandse retaildeskundige Ton Bos op zijn weblog. Hij ziet valkuilen op weg naar een winstgevende operatie in België. Maar als ‘costleader in fullservice’ is het vertrekpunt goed.
Voor de lagere prijzen zijn Belgen nu ook al bereid om naar Zundert te rijden. Geen West-Europees land waar de supermarkt, sinds AH in 2003 een prijzenoorlog begon, zo goedkoop is als in Nederland. De Europese Commissie becijferde ooit een verschil in prijzen met België van 19%.
In onderzoeken over veel grote aantallen producten, dus meer dan alleen stuntartikelen, blijft daar echter zo’n 9% van over. De helft daarvan verdwijnt door hogere lonen. Gunstig gerekend heeft Albert Heijn 4% kostenvoordeel op zijn Belgische rivalen. Die zullen echter niet toestaan dat fabrikanten producten goedkoper blijven leveren aan AH dan aan hen. Duurzaam winstgevend opereren in België is alleen mogelijk met meer winkels, maar dat is moeilijk, want er zijn er nauwelijks te koop.

Een Belgische Nederlander als ervaringsdeskundige

Niemand weet wellicht beter wat er allemaal mis kan gaan in de zakelijke contacten tussen Nederlanders en Belgen dan Dick Dresselhuis (64). Hij is directeur van de Nederlandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg en weet moeiteloos drie goed bezochte seminars per jaar te organiseren waar hij eindeloos anekdotes, feiten en wetenswaardigheden kan oplepelen. Dresselhuis verhuisde als kind naar België (zijn vader werkte bij Bruynzeel), studeerde in Luik en huwde een Franssprekende Brusselse.
Bij het lenteseminar in Antwerpen zoemt de NKvK-directeur in op de cultuurverschillen. Die zijn veel groter dan iedereen denkt, is zijn centrale boodschap. ‘Vlamingen en Walen of Fransen hebben alles gemeen, behalve de taal. Vlamingen en Nederlanders hebben niets gemeen, behalve de taal.’ En zelfs het Nederlands is een valkuil. Er zijn 3000 woorden die aan weerszijden van de grens een verschillende uitleg hebben. Hij weet dat sollicitaties en orders kunnen afketsen op woorden in brieven als ‘bedenkingen’ en ‘weerhouden’. Die betekenen in Vlaanderen ‘ideeën’ en ’selecteren’.
Een advies van Dresselhuis is een grondige studie vooraf van de cultuur van de ander. Dan begrijpt de Nederlander dat Belgen anders omgaan met de overheid doordat zij tot 1830 altijd bezet zijn geweest. Het helpt de Nederlander ook ervan doordrongen te zijn dat de Belg hem wel respecteert, maar niet van hem houdt, en dat hijzelf wel van de Belg houdt, maar hem niet respecteert. ‘België is het noordelijkste land van Zuid-Europa’, zegt Dresselhuis. ‘In België draait alles om contacten, waar het bij Nederlanders om de contracten gaat. Je moet de gevoeligheden van de ander goed kennen.’

Zoek het dichter bij huis

Ook ik heb ik me ooit laten verleiden tot activiteiten in Belgie. Mijn ervaringen wil ik u niet onthouden. De eerste was zo’n 20 jaar geleden, toen ik een presentatie in Brussel hield voor een ministerie, in samenwerking met een collega van Capgemini Belgie. Goed afgesproken was, dat de presentatie in het Nederlands gegeven zou worden. Tijdens de presentatie waren er geen vragen of reacties. Nadat ik de presentatie had afgerond en er ook toen geen vragen waren, gaf ik het woord terug aan mijn Belgische collega. Toen bleken er ineens wel allerlei vragen en opmerkingen te zijn en er ontstond een levendige discussie in het Frans. Ik baalde als een stekker! Het enige wat ik hierover teruggehoord heb, is dat men het toch wel een goede presentatie vond.
Mijn tweede ervaring was bij Johnson&Johnson. Ik was gevraagd de organisatie te helpen het projectmanagement te professionaliseren. Na een korte analyse bleek, dat het probleem primair bij de opdrachtgever lag en dus heb ik ervoor gezorgd dat er procedurele afspraken werden gemaakt over de verantwoordelijkheden en bevoegdheden van opdrachtgevers en projectmanagers. Op basis daarvan heb ik trainingen aan de projectleiders gegeven. Daar hoorde ik al snel, dat de procedurele afspraken die ik met de opdrachtgevers had gemaakt, met voeten werden getreden. Toen ik mijn eigen opdrachtgever hierop aansprak, kreeg ik te horen dat dit toch mijn probleem was! Redelijk kwaad heb ik toen besloten de opdracht terug te geven.
Als ik nu terugkijk op deze twee ervaringen, moet ik constateren dat er geen match was. Ik verwachtte, dat Belgen als Nederlanders zouden reageren. Ze reageerden echter zoals zij gewend waren te reageren. Ik kan dan nu wel moralistisch doen en zeggen dat ik de Belgen onredelijk vond, maar ik realiseer me nu, dat ik me als gast had moeten aanpassen aan de mores van België en dat heb ik niet gedaan. Daar ik echter nog steeds niet van plan ben om me eraan aan te passen, heb ik de conclusie getrokken, dat ik zakelijk gezien in België niets te zoeken heb.
Ik richt me dus op ons eigen kikkerlandje. Dat is gelukkig groot genoeg om steeds weer leuke opdrachten te doen, waarbij ik gewoon mezelf kan zijn. Alleen dan heb ik toegevoegde waarde voor mijn klanten. Toegevoegde waarde heb ik mijn Belgische opdrachtgevers niet voldoende geboden. Daarom mag ik blij zijn, dat ze me toch netjes hebben betaald. Daarmee heb ik in Nederland dan wel weer eens problemen gehad.

Bronnen:
Frank Gersdor, ‘Nederlander in België trapt snel in valkuil’. In: Het Financieele Dagblad. 12 maart 2011.
Richard Smit, ‘AH heeft voor de Belgen weinig in de aanbieding’. In: Het Financieele Dagblad. 14 maart 2011.

Download:       

No related posts.

Het is les één van het vak Journalistieke Vaardigheden. Maak je onderwerp klein en maak het 37 graden. Vertaal een macroprobleem naar de man in de straat. Een overheid die euro 18 miljard bezuinigt, zegt de lezer niets, Jan Modaal die hierdoor per maand netto 150 euro meer moet uitgeven aan de school van zijn kinderen en aan medicijnen zegt alles.
Eén ding is duidelijk: Geert Wilders heeft tekstschrijvers die het vak Journalistieke Vaardigheden cum laude hebben afgesloten. Zodra Wilders begint over Henk en Ingrid, krijgt iedereen een beeld voor ogen. De één ziet een ambtenaar en een fysiotherapeut, de ander twee gepensioneerden die over de Veluwe fietsen en een derde een stel getatoeëerde uitkeringstrekkers in een Prachtwijk. Maakt niet uit, iedereen heeft een beeld voor ogen van mensen van vlees en bloed, en voor al die mensen gaat Geert zich blijkbaar hard maken.

Links in een doodlopende straat

Een begrip als hypotheekrenteaftrek roept misschien nog het beeld op van een bankafschrift of een blauwe envelop, maar bij het woord rechtsstaat verschijnt vermoedelijk niet veel meer dan een testbeeld. Het laatste warmbloedige beeld van de politieke linkerflank is Jan Modaal, maar dat is na veertig jaar aardig verstoft. En als er een beeld verschijnt, dan is het zelden een beeld, waarin men zich wil herkennen. Links wekt zo de indruk zich voor niemand hard te willen maken.
PvdA-leider Job Cohen stelt terecht vast dat hij in de verdediging zit. Jongere generaties beseffen onvoldoende dat vooral Links voor de opbouw van de verzorgingsstaat heeft getekend. Die staat is niet alleen af, hij wordt door veel mensen als veel te duur beschouwd. Waar kan de PvdA per saldo nog voor strijden? Er valt weinig te winnen en alles te verliezen. Links kijkt in een doodlopende straat.
Ook Femke Halsema worstelt met hetzelfde, allerminst progressieve, imago. Ze roept haar collega’s op om toch vooral aan ‘de ratio’ van de kiezer te blijven appelleren, dit in tegenstelling tot de op onlustgevoelens gerichte PVV. Begrippen als humaniteit moeten volgens Halsema gebruikt blijven worden. Hoe ze dergelijke abstracties denkt om te kunnen zetten in heldere taal, en bijvoorkeur in beklijvende beelden, komt echter niet uit de verf. Haar strategie richt zich op een samenwerkende oppositie, die met redelijke voorstellen aangaande de hypotheekrenteaftrek en kilometerheffing het CDA moet zien los te weken uit het rechtse kamp.
Echter het op één lijn krijgen van de oppositie zal zo mogelijk nog moeilijker zijn dan dat het formeren van de nieuwe regering was. De PvdA heeft schrik voor de radicale standpunten van de SP en Pechtold ziet met zijn D66 enorme mogelijkheden in het politieke midden nu het CDA zo onverbloemd naar rechts opschuift. Dan zijn er de liberale hervormingsgevoelens bij GroenLinks en D66 versus het conservatisme van PvdA en vooral de SP. Een gezamenlijke tegenbegroting lijkt op basis van de verkiezingsprogramma’s een utopie en het desintegrerende CDA losweken uit het behaaglijke pluche moet toch echt als wensdroom worden bestempeld.

Het gaat om communicatie

Er ligt na de laatste verkiezingen en de wijze waarop de kabinetsformatie is gelopen voor links een bezinningsopdracht voor inhoud, taal en strategie. De Kamer is nu een hok vol doctorandussen. Dat maakt het voor Wilders wel erg eenvoudig om over de kloof tussen de burgers en ‘dat zooitje’ in Den Haag te fulmineren. Bovendien zijn doctorandussen minder geneigd om abstracties om te zetten in straattaal.
De burger zit niet te wachten op de Haagse vertaling van leefbaarheid, veiligheid of solidariteit. En nog minder op het Haagse wantrouwen tegenover hem. Men is het er in Den Haag over eens dat iedere burger tegenwoordig als een potentiële crimineel is te beschouwen. En criminele burgers jagen de staat onnodig op kosten. Dus is men het er in Den Haag ook over eens, dat de burger voor die kosten moet opdraaien. Het enige verschil tussen partijen is hoe zij aankijken tegen wie voor de structurele oplossing moet zorgen, de markt of de staat. Die keuze echter is niet bepalend voor het draagvlak voor de politiek. (Zie ook ‘Vertrouwen in de burger als politieke innovatie’.)
Het grootste obstakel is de gegroeide cultuur van bureaucratische risicobeheersing en professionele technocratisering. Er wordt gesproken over investeringen van miljarden om banken te redden en vervolgens over vergelijkbare bezuinigingen. Dat begrijpt geen burger, zeker niet met behulp van rationele verklaringen van technocraten. De enige die überhaupt nog begrepen worden, zijn Geert Wilders en Emile Roemer. En wat ze inhoudelijk (en dus rationeel) te melden hebben, is dan van ondergeschikt belang.
De bezinning, en wellicht hergroepering en herbewapening van links, zal geen kwestie zijn van maanden, maar van jaren. Het is een moeizame weg, met veel valkuilen. Het CDA heeft het ervaren, toen het tijdens paars bijna een decennium in de oppositiebankjes mocht verblijven. Slechts doordat Bolkestein stopte als woordvoerder van de VVD en Pim Fortuyn werd vermoord, kon Balkenende vanuit het niets premier worden. Hij was toen nog onbekend met het Haagse jargon en dus begrijpelijk. Helaas zag hijzelf niet, dat hij steeds meer in raadselen ging spreken.  Hij was dan ook hooglijk verbaasd, dat zijn populariteit zo snel daalde. De keuze nu voor Verhagen zal het CDA geen goed doen. Niet omdat hij niet deskundig is, maar omdat hij mogelijk nog moeilijker te begrijpen is dan zijn voorganger. Gelukkig ziet hij één ding scherp. Wilders simplificeert in zijn communicatie enorm. Hij gebruikt eenvoudige, beeldende taal. Maar dat betekent niet, dat hij niet strategisch denkt. De partijen die ook in hun denken alles plat slaan (de valkuil van Emile Roemer) zullen geen blijvertjes zijn. Het rechtse kabinet zal van de verdeelde en op zichzelf gerichte oppositie niet veel te vrezen hebben. Maar misschien is dat juist wel de valkuil voor dit nieuwe kabinet. Want zonder druk van buiten valt het wellicht eerder uit elkaar.

Bron:
Klaas Broekhuizen, ‘Rechts oogt niet erg sterk, maar links is zó veel zwakker’. In: Het Financieele Dagblad. 18 september 2010.

Download:       

No related posts.

Banken berekenden rentedalingen op de financiële markten nauwelijks door aan de consument. Sinds de crisis heeft de Europese Centrale Bank zijn rente flink verlaagd. Ook de interbancaire rente en de kapitaalmarktrente zijn fors gedaald. ‘Daardoor kunnen banken relatief goedkoop geld aantrekken’, zegt Senne Janssen van het CBS. De banken lenen het geld vervolgens uit aan hypotheekklanten, die vaak hun rente eerder voor langere tijd hebben vastgezet. Dat levert de banken een hogere marge op. Nieuwe klanten en hypotheekklanten met een variabele rente profiteerden ook nauwelijks van de lage rente.
In het buitenland geven banken het voordeel wel merendeels door aan hun klanten, zo zegt Piet Eichholtz, hoogleraar Vastgoedfinanciering aan de Universiteit Maastricht. Hij is verontwaardigd dat Nederlandse banken dit nauwelijks doen: ‘Het hypotheekbedrijf floreert over de rug van de consument.’ De hoge marges zijn volgens Eichholtz te wijten aan de beperkte concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt. Zo’n 80% van de markt is in handen van de vier grootste banken.
De Nederlandsche Bank zegt dat de rente op nieuwe hypotheken inderdaad minder snel is gedaald dan in het eurogebied als geheel. ‘Dit kan worden teruggevoerd op hogere financieringskosten van Nederlandse banken, vooral door de hogere rentes voor spaarders in Nederland’, aldus een woordvoerder.

Klant geen koning maar melkkoe

Het CBS geeft echter aan dat banken het inkomensverlies door de kosten van hoge spaarrentes ruimschoots hebben goed gemaakt met hogere verdiensten uit hypotheken. Janssen: ‘Dat komt doordat het volume van hypotheken veel groter is.’ Volgens het CBS is de verhouding tussen de hypotheekmarkt en de spaardersmarkt scheef. Janssen: ‘De verhouding is ongeveer 5:3.’ Dat maakt dat de hogere marges op hypotheken zo’n grote impact hebben op de toegevoegde waarde van banken.
In het verleden was de marge op hypotheken veel lager dan nu, zegt Michel Ligtlee, beleidsadviseur van Vereniging Eigen Huis. ‘De marge op hypotheekrentes die tien jaar vast stonden, was ongeveer 1 procentpunt, nu is dat gemiddeld 1,7.’ Hij wijt de hoge marges net als Eichholtz aan een tekort aan concurrentie op de hypotheekmarkt . Ook vindt hij het verwonderlijk dat de opbouw van de variabele hypotheekrente sinds de crisis niet meer transparant is. Voorheen bestond de variabele rente uit de korte interbancaire rente plus een vaste opslag. Ligtlee: ‘Nu hebben de banken de opbouw ondoorzichtig gemaakt.’
Ondanks dat het CBS heeft berekend dat banken het inkomensverlies door de kosten van hoge spaarrentes ruimschoots hebben goed gemaakt met hogere verdiensten uit hypotheken, blijkt uit cijfers van de banken zelf dat er geen sprake is van een hogere netto winst. De hogere  voorzieningen op risicovolle leningen konden de winsten drukken. Dat betekent dus dat de hogere toegevoegde waarde aan het bruto binnenlands product (van 2,8 in 2008 naar 4,2 in2009) niet direct heeft geleid tot een hogere bijdrage aan de Nederlandse schatkist. Kortom, de overwinst is netjes in de spreekwoordelijke oude sok gestopt. Conclusie: banken wentelen hun risicobeheer helemaal af op hun klanten.

Sociaal ethisch besef ontbreekt

Ooit stelde een bankbestuurder in de raad van commissarissen dat hij het goed had gedaan omdat al de belanghebbenden (stakeholders) klaagden. De klanten wilden een hogere rentevergoeding of een lager rentepercentage op een lening, de aandeelhouders wilden een hoger dividend en de werknemers een beter salaris. Wanneer één van deze partijen tevreden was geweest, dan zou de directievoorzitter hebben gefaald. Althans, zo meende die directievoorzitter zelf.
Goed bankbestuur bestaat uit het afwegen van belangen. Het is een genuanceerde kwalitatieve afweging tussen vele belangen, vaak uitgedrukt in financiële cijfers. Banken zijn er echter de afgelopen vijftien jaar niet voldoende in geslaagd deze afweging te maken. Dat laat de bankencrisis wel zien. Het is natuurlijk ongehoord dat een groot deel van de Nederlandse financiële wereld bestaat bij de gratie van de overheid. Volgens velen is er een cultuurverandering nodig om banken weer op eigen benen te laten staan. Banken moeten weer verantwoordelijke instellingen worden waar burgers op kunnen vertrouwen. Niet langer moet de korte termijn aandeelhouderswinst centraal staan. De klant is herontdekt!
Echter, twee fouten uit het verleden worden hiermee opnieuw gemaakt: een overdreven aandacht voor één groep belanghebbenden en een onjuist begrip van en een onjuist vertrouwen in ‘meetbaarheid’.
Het is onvoldoende de aandeelhouders in te ruilen voor klanten. Het belang van banken is veel groter dan dat van één belanghebbende, of het nu aandeelhouder of klant is. Het gaat er uiteindelijk om hoe banken hun maatschappelijke functie vervullen.
Die maatschappelijke rol blijft onderbelicht door de tweede denkfout, een onjuist begrip van en vertrouwen in meetbaarheid. Maatschappelijke instellingen kennen een maatschappelijke rol die niet in cijfers is uit te drukken, of het moet zijn op een extreem globaal niveau, bijvoorbeeld bruto binnenlands product. Zodra details als klanttevredenheid worden gemeten bij grote instellingen als banken, komen zeer complexe statistische en logische problemen om de hoek kijken. Daarbij is de afweging tussen klanttevredenheid, werknemerstevredenheid en aandeelhouderstevredenheid altijd een kwalitatieve.
De bankencrisis vindt zijn oorsprong in de onmacht om sociaal-ethische vragen te benoemen en er beleid op te voeren, zoals inmiddels ook een econoom als Michael Jensen – die het evangelie van bonusbeloningen heeft gepredikt – toegeeft. Het gaat om een debat over waarden en normen binnen banken, waarbij managers zich opstellen als leiders en door voorbeeldgedrag thema’s als bescheidenheid, degelijkheid en vertrouwen centraal stellen. Dat is wel te beoordelen en zelfs te voelen. Klanten voelen integriteit vaak haarfijn aan, al zal hebzucht altijd sommigen verblinden.

Na kredietcrisis een geloofwaardigheidcrisis

Het echte probleem zit dus bij de instellingen zelf: een sector met goed opgeleid personeel schaadt het klantbelang, dat zij als kerndoel moet dienen, op een grove, structurele en langdurige manier.
Het onterechte vertrouwen dat klanten in de sector stellen, is daarvan één oorzaak. Verklaarbaar door onvoldoende kennis , de grote afstand tussen de klant en zijn eigen vermogen, de ondoorgrondelijke kostenstructuur en het aura dat de overheid de sector geeft als het exclusieve distributiekanaal van omvangrijke fiscale voordelen. Hypotheekrente, lijfrentes, belastingvrije pensioenpremies, spaarloon en bank- en beleggingssparen. De sector roomt de fiscale voordelen meer dan af, maar bleef in de ogen van de consument toch een soort Sinterklaas.
De inzet van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) is verhelderend. Stil zitten als je geschoren wordt en vrolijk verder gaan zodra de storm voorbij is. Klanten voelen en zien zelfs nu maar een deel van de geleden schade en blijven ondanks alles hun ‘dienstverlener’ trouw. Waarom de vuile was op straat zetten als je kunt wachten op de oplossing door het simpelweg verhogen van de marges. Mensen hebben een kort geheugen voor pijn. Hogere rendementen camoufleren straks als vanouds onnodige kosten. Het draagvlak voor ingrijpende veranderingen zal afnemen en de AFM, als kritische toezichthouder, staat buiten spel. De NVB lijkt er voorlopig mee weg te komen.
Hoogervorst schetste onlangs in zijn buitengewoon kritische toespraak voor de NVB een alternatief, namelijk cultuurverandering binnen de sector. Cultuurveranderingen en reorganisaties komen in de financiële wereld vaker voor. Het hoger management dat hierbij betrokken is ziet nut, noodzaak en urgentie van verandering niet in en wil daarom eigenlijk niet veranderen en zeker niet zelf veranderen. Gevolg is dat de cultuurverandering wordt uitgevoerd zoals de winstdoelstelling die in het verleden bovenaan het lijstje stond. Een onmogelijk doel dat tussen de bedrijven door toch wordt gehaald maar niet duurzaam blijkt te zijn. Kortom, geen winst in het verleden en geen cultuurverandering in het heden.
Werknemers die hierbij gedijen zetten zelden het klantbelang bovenaan. Werknemers zijn bezig met behoud of verbetering van hun positie. Het verantwoordelijkheidsgevoel van personeel voor zijn klanten wordt aangetast door herschikking binnen het personeelsbestand.
Hoogervorst deed in zijn toespraak de sector een nieuw bedrijfsmodel cadeau. Leg de focus op producten met lage kosten, risicobeheersing en transparantie. Een geweldig idee, maar het valt op dat uitgerekend de toezichthouder de sector tegen zichzelf in bescherming moet nemen. Als dit nodig is wie gaat dan de cultuurverandering aanpakken? (Zie ook ‘Laat de crisis niet voor niets zijn geweest’).
De financiële sector kan het zo gek maken als ze wil, de overheid houdt de sector toch wel overeind en klanten blijven trouw aan hun ‘dienstverlener’. Van de overheid valt nu weinig meer te verwachten en ook toezichthouders maken deel uit van het systeem. Klanten zullen dus in actie moeten komen. Met als eisen lage kosten, risico beheersing en begrijpelijke producten.
Meer dan een stresstest
Om het vertrouwen in banken onder consumenten terug te krijgen is echter meer nodig dan een stresstest. Dat blijkt alleen al uit recent onderzoek van Ernst & Young, dat laat zien dat Nederlanders ten opzichte van Duitsland, België, Groot-Brittannië, Spanje, Frankrijk en Italië het minst vertrouwen hebben in banken en vooral een persoonlijke, klantgerichte service misten. Van de ondervraagden zei 41% daarbij direct van bank te wisselen als er een gebrek aan vertrouwen is. Er bleek ook een sterke behoefte aan een persoonlijke relatie.
De financiële stresstest voor banken vraagt open te zijn over wat op de balans staat en wat de bank aan zou kunnen. Dat is een goed begin, maar dit lijkt vooral gericht op beleggers. De consument moet in dit proces zeker nu niet vergeten worden. Als die in het duister blijft tasten over wat er bij banken nu echt gebeurt, kan juist die bankrun of erger ontstaan. Denk aan DSB, Icesave of Northern Rock.
Een stresstest in klantcontact kan het vertrouwen van consumenten verbeteren door openbaar en duidelijk te zijn in wat banken klanten kunnen bieden. Simpel en met een luisterend oor. Het is eigenlijk teruggaan naar het oude bankieren; een tijd waarin bankier en klant elkaar persoonlijk kenden en op basis van dat vertrouwen leningen werden verstrekt. Wanneer wordt de Rabobank weer de Boerenleenbank?

Bronnen:
Michiel Koopman , ‘Stresstest voor banken niet voldoende’. In: Het Financieele Dagblad. 8 juli 2010.
Elisa Hermanides , ‘Hypotheek duur voor klant’. In: Het Financieele Dagblad. 6 augustus 2010.
Maarten van Oirschot , ‘Herzie traditionele vertrouwen in bank’. In: Het Financieele Dagblad. 6 augustus 2010.
Frank Jan de Graaf , ‘Cultuurwijziging bank niet te meten’. In: Het Financieele Dagblad. 7 augustus 2010.

Download:       

No related posts.

Samen werken, samen leven, dat was de titel van het beleidsprogramma van het Kabinet-Balkenende IV uit 2007. De rit was amper voor de helft afgelegd of de regeringsploeg was al niet meer bij machte om zelf het goede voorbeeld te geven aan de burgers van dit land. De onenigheid over de conclusies van het rapport van de Commissie-Davids, die de besluitvorming onderzocht over de politieke steun aan de inval in Irak door de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, had iets surrealistisch. In welk ander land valt een regering bijna over lippendienst aan een oorlog waaraan nooit werd deelgenomen? En dat allemaal door het optreden van een premier die het stijfkoppig volharden in zijn eigen gelijk verwart met oprechte standvastigheid. Het lijkt alsof we worden teruggeworpen in de tijd waarin kerkgenootschappen gespleten werden door de vraag of de slang in de Hof van Eden nu wel of niet echt heeft gesproken.

Hoogspringen over een lat van 2 cm hoog

Daarna kregen we de kwestie Afghanistan: het wel of niet blijven van onze troepen daar. Dit was op zich een serieuze zaak. Het ging tenslotte om de levens van onze soldaten en ook om de rol en de geloofwaardigheid van Nederland in NAVO-verband. Een soepel compromis lag voor de hand zou je zeggen. Er zit immers een scala van mogelijkheden tussen blijven met tot de tanden gewapende troepen en weggaan, variërend van het sturen van trainers voor de Afghaanse politie tot opbouwwerkers die de Afghaanse vrouwen gaan emanciperen. Amerika en de NAVO zouden met elk gebaar tevreden zijn geweest, want de ambitie is allang niet meer de eindoverwinning, maar een geleidelijke aftocht met zo beperkt mogelijk gezichtsverlies. De polder heeft toch wel voor hetere vuren gestaan om een pragmatische tussenweg te vinden?
Dat het zo escaleerde, had vooral te maken met persoonlijke kwesties. Bos en Balkenende deelden de traumatische ervaring van de mislukte kabinetsformatie uit 2003. Verhagen voerde bij de verkiezingen in 2006 een slimme, maar onfrisse en op de persoon gerichte campagne over de ‘Bos-belasting’ en het ‘gedraai van Bos’. Wat zou Verhagen Bos nu graag weer hebben zien draaien! (Zie ook ‘Verhagen kwade genius achter val van kabinet ’). Maar hebben we niet te maken met professionele politici, die geacht worden over persoonlijke wrijvingen heen te kunnen stappen? Waarom struikelen ze dan toch weer over zo’n lage horde?
Het echte probleem van Balkenende IV was niet dat er te veel stof lag voor conflict, het punt was dat er te weinig was wat bond. Balkenende II, dat aantrad tijdens de ‘dotcomcrisis’, werkte een lange lijst van hervormingen af. Er kwam – onder meer – een nieuwe bijstandswet, een nieuw stelsel voor de arbeidsongeschiktheid en een nieuwe zorgverzekeringswet. En verder werd de beruchte ‘glijbaan’ van oudere werknemers naar eerst de werkloosheid, en uiteindelijk de vervroegde pensionering systematisch afgebroken. Al bleef het ontslagrecht buiten schot door vertragingstactieken in de Sociaal-Economische Raad. Met zo’n volle agenda is er weinig tijd om ruzie te maken. Als er dan toch onverhoopt bananenschillen op de weg blijken te liggen, dwingt het belang van de grote, bindende thema’s op de agenda tot beweeglijkheid en inschikkelijkheid.

Regeerakkoord maakte regeren overbodig

Wat waren voor Balkenende IV de grote thema’s? De weinige punten waarover overeenstemming bereikt kon worden in Beetsterzwaag, werden vastgespijkerd in het regeerakkoord. De rest, dat waarover geen overeenstemming werd bereikt, werd verwoord in maar liefst zeventig ‘concrete’ doelen en werd vervolgens in een honderd dagen durende tournee voorgelegd aan ‘het volk’. Dat dit de aftrap was voor het beleid van Balkenende IV, dat niet van plan was te regeren en slechts problemen voor zich uit schoof, werd pas na verloop van tijd echt duidelijk. Als het landsbelang er niet meer toe doet, dan gaat het partijbelang een hoofdrol spelen. Met de wijsheid van nu, was dat al in 2006 duidelijk.
Toen moest er weer een centrumlinkse regering komen. Maar de prijs die daarvoor werd betaald was dat de dringendste politieke vraagstukken van dat moment van de agenda werden afgevoerd: de herordening van de scheefgetrokken woningmarkt, de pensioenen en de pensioenleeftijd, het ontslagrecht en meer in het algemeen het gebrek aan dynamiek op de arbeidsmarkt. Of liever gezegd: de overmaat aan dynamiek van slecht beschermde jongeren versus de overmaat aan bescherming van immobiele oudere werknemers.
Wie veertig jaar terugkijkt, kan weten dat veel ambitie en een gedeelde missie de belangrijkste succesfactoren zijn voor regeringen van welke signatuur ook. Het Kabinet-Den Uyl had die, met zijn linkse ‘Sturm und Drang’. Kabinet-Lubbers I had zijn no-nonsense saneringsbeleid. En ook het eerste paarse kabinet had iets van de wilde frisheid van limoenen. Zaken als vrijere winkelsluiting en een moderner belastingstelsel kwamen eindelijk tot stand.
Droevig daarentegen is de trackrecord van kabinetten die vooral op de winkel pasten, maar de eindstreep niet haalden. Zoals het tweede vechtkabinet Lubbers. En het tweede paarse kabinet, dat geen andere agenda had dan teren op de successen van Paars I. Het was – in de woorden van een openhartige Gerrit Zalm – pappen en nathouden.
In die laatste categorie valt ook het kabinet-Balkenende IV. Minister Donner heeft het nog manmoedig geprobeerd met het ontslagrecht. Hij verliet met lege handen en gebutst het strijdperk. Dank was er slechts van PvdA-fractieleider Mariëtte Hamer, die in een interview trots opsomde wat haar partij allemaal weet tegen te houden. Symbolisch voor het gedrag van een regeringscoalitie die zich voorgenomen heeft om niet te regeren.
De ‘Vogelaarwijken’ waren het enige echt onderscheidende project van dit kabinet waarmee inhoud gegeven kon worden aan de leuze ’samen leven, samen werken’. Het bleek een bestuurlijk en politiek moeras. Bestuurlijk omdat het Rijk geen instrumenten heeft om de belangrijkste uitvoerders, de woningcorporaties, aan te sturen. Ook hier wreekt zich het vastzittende woningmarktdossier. Minister Vogelaar was afhankelijk van de goede wil van de corporaties, maar in zo’n geval helpt het natuurlijk niet als diezelfde corporaties door de minister van Financiën worden geplunderd.

Financiële crisis als geschenk uit de hemel

Toen kwam de financiële crisis. In zekere zin was het een geschenk voor het kabinet, want opeens lag daar wat zo ontbrak in de geïllustreerde folder van het coalitieakkoord: een regeeragenda. Wouter Bos kon uitgroeien tot een competente crisismanager. De crisis maakte het taboe op de verhoging van de pensioenleeftijd alsnog bespreekbaar, terwijl die tegelijkertijd een elegante aftocht bood voor de desastreuze en impopulaire vliegtaks. Bovendien bood de crisis de kans de budgettaire teugels te laten vieren onder het motto van het stimuleren van de economie. Door de crisis diende zich een eclatante mogelijkheid aan om Balkenende IV weer te laten regeren. Om beleid te maken. Om geloofwaardigheid terug te winnen.
Crises scherpen het zicht op hoofd- en bijzaken. Een crisis kan partners tot elkaar brengen, omdat die natte handdoek in de badkamer er opeens niet meer toe doet. (Zie ook ‘Crises zijn een zegen en duurzaamheid is een revolutie’.) Een crisis kan ze ook juist verder uit elkaar drijven. Dat laatste is gebeurd bij dit kabinet. Bestuurlijk was het instellen van twintig ambtelijke commissies die de tijd nemen om bezuinigingsopties uit te werken rationeel en verstandig. Maar politiek gezien was het een zwaktebod. Juist in tijden van crisis willen mensen enig gevoel voor richting krijgen. Wat vindt de overheid belangrijk om te behouden en wat staat ter discussie? De regering zei slechts dat ‘niets meer taboe is’. Maar bedoeld werd: in de coalitie is nog steeds alles taboe als het gaat om keuzes maken.
Maar het ging niet alleen om die twintig ambtelijke commissies. Er kwamen ook de Commissie-Bakker, die werd ingesteld na het conflict in het kabinet over het ontslagrecht, de Commissie-Elverding, die onderzoek deed naar de mogelijkheden om de besluitvorming over infrastructurele projecten te versnellen, vijf commissies die voor het pensioenstelsel en dan hebben we het nog niet eens over de SER, die inmiddels weer helemaal terug is als de plek waar de hete aardappelen worden geparkeerd. Daar waar de onmacht regeert floreren de commissies.
Hoe nu verder? Hervormingen zijn nodig, zoveel is duidelijk. Daarvoor maakt een voortijdige val van dit kabinet weinig verschil, want de regering had al duidelijk gemaakt pas in 2011 echt te gaan bezuinigen. De echte keuzen zouden dus sowieso al bij de kiezer zijn komen te liggen.

De kiezer heeft gesproken

Bij de bestuurlijke elites in Nederland hoor je de vrees doorklinken voor een onregeerbaar land. De kiezers zijn op drift, hebben geen vertrouwen meer in bestuurders en de politieke partijen hebben daar geen antwoord op.
Verhagen blokkeerde een rechtse coalitie ondanks het feit dat de PVV en VVD als grote winnaars uit de verkiezingen zijn gekomen. Moet het landsbelang dan wijken als het partijbelang dit vraagt? Niemand in Den Haag vond het blijkbaar vreemd; Verhagen kwam ermee weg. Dat de kiezer gefrustreerd raakt en dat het vertrouwen in de politiek opnieuw een forse deuk heeft gekregen, schijnt niemand in Den Haag echt te raken. Die kiezer heeft toch net mogen kiezen? Maar viel er eigenlijk wel wat te kiezen?
Tegen die achtergrond gaat het misschien te ver om het gebrek aan daadkracht uitsluitend deze regeringsploeg aan te wrijven. De kiezers waren hervormingsmoe en werden door de luisterende politici op hun wenken bediend.

Hervormingsmoeheid

Waar komt die hervormingsmoeheid eigenlijk vandaan? Ach, we hebben twintig jaar welvaartsgroei gehad, waarin de massawerkloosheid is verdwenen. Er valt veel te verliezen, of het nu je ontslagvergoeding is, je vut-uitkering, je aftrekposten of je vrije uitzicht op de weilanden. Angsten die gevoed worden door de snel veranderende technologie, de multiculturele samenleving en de concurrentie uit Oost-Europa, China en straks India.
Maar die veranderende wereld is een feit. Sterker nog, er is een economische crisis die veel op losse schroeven zet. We willen het nog steeds niet weten. We noemen werklozen deeltijd-ww’ers. Sociale partners gaan gewoon door met het afspreken van loonsverhogingen. Lokale en landelijke politici slaan piketpalen waar in ieder geval niet gesneden mag worden.
De crisis mag dieper zijn dan in de jaren tachtig, anders dan toen wordt die alleen nog gevoeld in de boekhouding van de overheid en bedrijven. Pas als dat anders wordt, groeit de bereidheid tot veranderen. En groeit de behoefte aan politici die in plaats van luisteren naar de klagende burger leiding willen geven aan veranderingen. Die het lange-termijnlandsbelang weer stellen boven korte-termijnpartijbelang. Die bedrijven en burgers inspireren om verder te kijken dan het eigenbelang. Die doelmatigheid niet verwarren met goedkoop kosten besparen. Die desnoods in staat zijn om draagvlak te creëren bij wisselende coalities.
Want u dacht toch niet dat er werkelijk kiezers zijn, die het volledig eens zijn met alle standpunten van Wilders, Cohen, Rutte of Halsema? Vergeet alle onzin en ga lekker regeren, bij voorkeur zelfs zonder regeerakkoord. Laat de Tweede Kamer maar oordelen want die hebben we tenslotte als kiezers gekozen.
Misschien dat Balkenende IV dan postuum nog enige waardering krijgt. Want dat kabinet heeft ons geleerd dat een regering alleen bestaansrecht heeft als ze wil regeren. (Zie ook ‘Laat de crisis niet voor niets zijn geweest’.)

Bron:
Ed Groot, ‘Samen werken, samen leven?’. In: Het Financieele Dagblad. 20 februari 2010.

Download:       

No related posts.

Asfalteren van Schiermonnikoog

In de CPB-beschouwingen wordt een grote financiële last toegeschreven aan de zorgsector, vooral door de vergrijzing. Bij het direct extrapoleren van de huidige gang van zaken naar de toekomst zal dit ongetwijfeld zo zijn. Als we echter als samenleving kiezen voor een gemiddeld lang, werkzaam en goed verzorgd leven, dan is dit een bron van grote werkgelegenheid en een enorme kostenreductie. 
En als we kijken  naar investeringen in de fysieke infrastructuur, dan  zal het CPB ongetwijfeld een goed zicht hebben  op het budgettaire beslag ervan en op de gevolgen voor de nationale bestedingen. Het CPB kan echter weinig zeggen over wat die investeringen  betekenen voor de mobiliteit of de files. De modellen van het CPB hebben moeite met het verschil in gerichte investeringen in het Nederlandse wegennet en het asfalteren van Schiermonnikoog. De kosten zijn gelijk, maar de baten als bijvoorbeeld een betere mobiliteit of vermindering van files worden niet gekwantificeerd.
Het CPB ziet stimulering als  een kostenpost en onzekere  opbrengsten  mogen niet ingeboekt worden. Maar zijn er dan geen andere mogelijkheden dan  in kille bezuinigingstermen te denken? Waarschijnlijk zal de meest fantasieloze partij het best scoren bij het CPB. Die investeert tenslotte niet in luchtkastelen zoals een betere toekomst.

Populisme en de hypotheekrente aftrek

Als het om de woningmarkt gaat, hebben alle politieke partijen zo  hun eigen opvattingen over de financiering van het wonen. Ze discussiëren driftig over een eventuele beperking van de hypotheekrenteaftrek. Het CPB probeert al enige  tijd meer zicht te krijgen op de effecten van maatregelen , maar kan het verlossende woord niet spreken. Weliswaar heeft het recentelijk een theoretisch model ontwikkeld, maar dat staat nog te zeer in de peuterschoenen om gezaghebbende uitspraken te rechtvaardigen over de daadwerkelijke beleidseffecten, omdat met een paar belangrijke zaken geen rekening wordt gehouden.
In de eerste plaats is het model volledig gebaseerd op cijfers over 2005. Dat we inmiddels een wereldwijde vertrouwenscrisis hebben beleefd, met mogelijk grote naschokken als we met het vertrouwen van de burgers niet zorgvuldig omgaan, speelt in het model geen rol. Dat alleen al de discussie over de hypotheekrenteaftrek kopers en verkopers kopschuw maakt en ertoe leidt dat op de woningmarkt iedereen blijft zitten waar hij zit, wordt niet meegenomen in het model. Eigenlijk is het CPB-model vooral geschikt om te kijken waar we in de 2005 zouden zijn uitgekomen als we in bijvoorbeeld 1980 bepaalde maatregelen zouden hebben genomen. Interessant in theorie, maar niet voor de praktijk van hier en nu.
Een ander manco is, dat het model niet toestaat dat op verschillende segmenten van de koopwoningmarkt verschillende effecten kunnen optreden, zoals in de prijsontwikkeling. Dit is echter wel van groot belang om de gevolgen van bepaalde maatregelen te kunnen inschatten. Denk aan de regelmatig gehoorde suggestie dat de hypotheekrente prima zou kunnen worden beperkt voor woningen boven een bepaalde waardegrens. Velen denken dat een dergelijke maatregel alleen de mensen met de ’sterkste schouders’ raakt. De realiteit is anders. Immers, als de woonkosten in een duur huis stijgen, zullen sommige huizenzoekers willen of moeten uitwijken naar een goedkoper koopsegment. Dat werkt door naar beneden in de markt. Juist in de lagere regionen wordt het hierdoor extra dringen. Wie had gedacht dat juist mensen met een veel smallere beurs door een dergelijke maatregel behoorlijk in de wielen kunnen worden gereden, in de zin dat het voor hen nog moeilijker wordt om hun woonwensen te realiseren? In elk geval niet het Centraal Planbureau.

Gebrek aan visie: oorzaak of gevolg?

Vast staat dat binnen het publieke domein bestuurlijk Nederland een forse uitdaging te wachten staat. Zo zullen in de maatschappij een meer individuele vraagstelling en grotere zelfredzaamheid worden nagestreefd. Dit in combinatie met een 24- uurseconomie.
De dienstverlening naar burgers en bedrijven zal in toenemende mate een proactief karakter krijgen. De persoonlijke benadering zal verdwijnen, de personificatie zal toenemen en cafetariamodellen zullen aan populariteit winnen. Hierdoor krijgen burgers en bedrijven meer keuzes, maar is het prijskaartje van de dienstverlening afhankelijk van het gekozen serviceniveau.
Maar onze overheid ziet morgen nog steeds als alleen maar twee dagen later dan gisteren. 

• De eendimensionale bestuurlijke kijk op vergrijzing kunnen we illustreren aan de hand van een aantal voorbeelden. Zo wordt het dreigende lerarentekort enkel als een vervangingsvraagstuk benaderd. Maar de vergrijzing leidt ook tot een andere onderwijsbehoefte, namelijk aan permanente educatie om langer te kunnen doorwerken.
• In de zorgsector worden arbeidsbesparende oplossingen, zoals internethulpverlening voor ouderen, ingezet. Ouderen hechten echter veel waarde aan een persoonlijk contact, waardoor dit dienstverleningsconcept onvoldoende aansluit op de doelgroep.
• Veel gemeenten zien in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning hun uitgaven toenemen en handelen daarnaar, maar beseffen daarbij onvoldoende wat de effecten van de sterke toename van eengezinshuishoudingen – over 30 jaar 900.000 meer dan nu – op de lokale belastinginkomsten zullen zijn.
• In 1927 bekrachtigde koningin Wilhelmina de cao-wet. Tien jaar later volgde een aanvulling: de wet tot het algemeen verbindend verklaren van cao’s. Anno 2010 valt bijna 85% van alle werknemers in Nederland onder één of andere cao. Niet of nauwelijks worden vragen gesteld over nut en noodzaak van het hebben van een cao. Arbeidsverhoudingen zijn echter veranderd, schrijnende armoede is uitgebannen, arbeiders zijn werknemers die aangesproken worden op persoonlijke verantwoordelijkheid. Cao-afspraken worden gemaakt door werkgevers en vakbonden. Hierbij hebben vakbondsleden, bij elkaar minder dan 10% van werkend Nederland, een beslissende stem. Vervolgens verklaart de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de cao bindend voor een hele bedrijfstak – vrijwel alle bedrijfstak-cao’s zijn algemeen bindend verklaard. Anno 2010 een archaïsche betutteling.

Om te voorkomen dat de demografie zelf de sturende factor wordt, zal de overheid daarom meer moeten samenwerken in het publiek-private domein, innovatieve mogelijkheden moeten  benutten en wijzigingen in wet- en regelgeving moeten doorvoeren.
De recente bezuinigingsvoorstellen van de ambtelijke commissies echter zouden er wel eens toe kunnen leiden dat men in Nederland juist terugvalt in oude gewoontes. Nieuwe samenwerkingsvormen en integrale vergrijzingsoplossingen worden dan al gauw ondergeschikt gemaakt aan korte termijn kostenmaatregelen. En het  CPB applaudisseert aan de zijlijn.

Denk niet dat politiek een wetenschap is

Toch lijkt het CPB ook zijn nut te hebben, nu de verkiezingsdebatten weer voor de deur staan. Traditioneel rekent het CPB in de aanloop naar de verkiezingen  de verkiezingsprogramma’s van de politieke partijen door. Het is een publiek geheim dat veel partijen slechts met de grootst mogelijke tegenzin naar het CPB-hoofdkwartier gaan. Het is immers geen pretje om je in het CPB-keurslijf te persen, om te horen dat een ingeboekte bezuiniging onrealistisch is, om je plannen te moeten specificeren, waar je ze liever enigszins in het vage zou  houden.
Zonder de disciplinerende werking van de CPB-doorrekening kunnen partijen zich veel makkelijker ‘rijk rekenen’ door bijvoorbeeld uit te gaan van een hogere economische groei, een andere definitie van het overheidstekort of een grotere effectiviteit van voorgestelde maatregelen.
Duidelijk is in elk geval dat de debatten worden gevoerd op de cijfertjes en niet op visie, op de communicatieve vermogens van de poppetjes, die ook al aardig vergrijzen. Er wordt met name gediscussieerd  over het verleden en over wat er uit het verleden geschrapt moet worden. Want  volgens het CPB is dat wat telt.
Als we echter steeds weer van politici krijgen te horen “Met de wijsheid van nu ….”, dan zullen we ook in de toekomst achter de feiten aan blijven rennen. Misschien moeten we daarom als kiezer nu maar eens onze verantwoordelijkheid nemen en kiezen voor de toekomst. (Zie ook ‘Keuzes steeds vaker op basis van reflex in plaats van reflectie’.) Of beperkt u uw bijdrage aan de toekomst liever tot het indraaien van een spaarlampje?

Bronnen:
Rob Mulder, ‘CPB disciplineert partijprogram’. In:  Het Financieele Dagblad. 16 april 2010.
Gertjan Baars, Anneke Offereins, ‘ Kijk anders naar vergrijzing’.  In: Het Financieele Dagblad. 21 april.
Herb Prooy, ‘Archaïsch’. In: Het Financieele Dagblad. 21 april 2010.
Karel Zeldenrust,  ‘CPB-uitkomsten veel beter uitleggen’. In:  Het Financieele Dagblad. 22 april 2010.

Download:       

No related posts.

Het is een gevolg van het feit dat politici hun ideologische veren zijn kwijtgeraakt. Ze hebben geen mening meer vanuit een ideologie. Hun standpunt moet de schijn hebben van objectiviteit. Zelden komt nog een politicus uit voor zijn ideologische kleur, stelt politieke opvatting boven kennis van vermeende experts zoals het Centraal Planbureau.
Politici zijn gevangen in de mythe van de objectiviteit. Alles moet meetbaar, bewezen en doorgerekend worden. Maar de kiezer gelooft het niet meer. (Zie ook ‘Balkenende zat van negativisme’.) Hij weet wel beter. Hij heeft al zoveel koopkrachtplaatjes gezien met het stempel van het Centraal Planbureau. Daarom doen narren als Wilders het goed. Wilders staat gewoon ergens voor en zegt dat ook. Dat geldt ook voor Femke Halsema en Alexander Pechtold. Zij geven hun mening en dat spreekt aan. Wij zitten immers niet te wachten op leiders die gelijk hebben. Burgers willen leiders die gelijk krijgen. Politici moeten weer erkennen dat ze ideologisch bezig zijn en de schijn van wetenschappelijkheid loslaten. Zo niet, dan weet de kiezer er wel raad mee.

Het gaat om geloofwaardigheid; gelijk bestaat niet

Feiten en pogingen draagvlak te verwerven lokken kiezers niet terug. De kiezer weet dat sociaal maatschappelijke feiten niet absoluut zijn en dat draagvlak altijd van tijdelijke aard is. Wanneer we over de inrichting van de maatschappij spreken, zijn feiten belangrijk, maar ze zijn niet alleen doorslaggevend. Armoede, vreemdelingen, financieel beleid, het leger, het onderwijs, het zijn allemaal abstracties die naar hartelust door elke kiezer op zijn eigen manier worden ervaren. Soms positief en soms negatief. Politici zijn radeloze technocraten geworden die niet weten wat ze met de huidige uitdagingen aan moeten en zich maar verschuilen achter zogenaamde experts. Vandaar dat de kreet “met de kennis van nu …” door Balkenende weer werd gelanceerd en door veel politici opnieuw werd omarmd. Helaas maakt dit hen niet geloofwaardiger; kiezers kiezen politici niet om hun feitenkennis, maar om wat ze er ideologisch mee doen. Geen reflexpolitiek, maar keuzes op basis van reflectie.
De pers echter wil nu een uitspraak en dus  willen politici nu gevraagd worden in ‘Pauw en Witteman’, in Nova, in ‘De wereld draait door’. Morgen immers hebben deze programma’s weer nieuwe issues. Dus vandaag moeten ze erbij zijn. Voor de kijkcijfers is het van belang, dat politici uit de heup schieten. Helaas beseffen veel politici niet, dat zij weinig opschieten met kijkcijfers en alleen maar bijdragen aan de amusementswaarde van deze programma’s. En daar is het de presentatoren en de kijkers om begonnen. Want denken politici nu echt, dat wij er als kijker na een dag hard werken nog op zitten te wachten dat we ons moeten verdiepen in politieke kwesties? We weten allang wie onze favorieten zijn  en dus ook wie de vijand is. Laat iedere speler dat op een prettige manier bevestigen. Het is  een soort Tom & Jerry: je ziet van te voren aankomen wat er gaat gebeuren en dan gebeurt het ook nog.  Politici begrijpen niet, dat Wilders geen nuances laat blijken. Zo is het land toch niet te regeren? Maar dat weet Wilders ook. Dat heeft hij laten zien in Almere en Den Haag. Hij blijft lekker in de oppositie zitten. Dan hoeft hij zijn spelletje niet te veranderen. Wilders zul je nooit kunnen verwijten dat hij draait. Zijn verhaal is niet actueel, maar ideologisch. Hij is net zo voorspelbaar als Tom & Jerry of als Roadrunner. En daar houden zijn fans van. Om dezelfde reden houden de fans van Bas van der Vlies van Bas van der Vlies. Het gaat om geloofwaardigheid. (Zie ook ‘Wilders als slimste jongetje uit de klas pest meester Balkenende’.)

Politici zijn toch niet dom?

Aan de uitdagers van Wilders de taak te laten zien dat zij een krachtiger antwoord hebben dan Wilders. Wilders’ waarheid vraagt een overtuigende andere waarheid, een waarheid die is gestoeld op een ander mensbeeld. Wetenschappelijke objectiviteit bestaat niet in de politiek. Dat is ook het laatste wat kiezers van politici verwachten. Politieke objectiviteit bestaat uit echtheid, uit politici die echt ergens voor staan. Daardoor kan zelfs een verwerpelijke boodschap aantrekkelijk worden.
Een handvat hiervoor is al meer dan 30 jaar geleden gegeven door Robert Dilts. Dilts is een van de ontwikkelaars, tevens schrijver, trainer en coach, van Neurolinguïstisch Programmeren (NLP). In de Unified Field Theory ontwikkelde Dilts de ‘logische niveaus van leren’ uit de cybernetica, ook wel systeemtheorie, van Gregory Bateson verder uit. Volgens zijn theorie zijn er zes logische niveaus waarop mensen dingen leren en aannemen. Als er een probleem is, ligt de oplossing van dat probleem vaak op een ander niveau dan het niveau van het gepresenteerde probleem. Een verandering op een hoger niveau heeft altijd automatisch een verandering op de lager niveaus tot gevolg. Om een probleem afdoende te verhelpen, zal iemand moeten werken op het betreffende niveau of het niveau erboven. De niveaus zijn, gerangschikt naar mate van belangrijkheid:

1. zingeving (of spiritualiteit)
2. missie en identiteit
3. overtuiging
4. competenties
5. gedrag
6. omgeving

De reflexreacties van veel politici bevinden zich op het laagste niveau. Er gebeurt iets en daardoor moet er beleid gemaakt worden. Wilders doet dat geheel anders. Als er iets gebeurt, dan kijkt hij of dit past in de overtuiging gebaseerd op zijn mensbeeld. Hij lijkt te regeren op het niveau van gedrag (en dus niet op het niveau van overtuiging). Zeer voorspelbaar en dus ijzersterk. Politici die trachten dit te bestrijden door op het hogere niveau van compenties te reageren, komen van een koude kermis thuis. Wilders vertoont wel narrig gedrag, maar hij spreekt de mensen aan op het niveau van overtuiging. Dat herkennen zijn fans. Alle argumenten worden met een glimlach terzijde geschoven. Slechts op het niveau van missie en identiteit kan Wilders bestreden worden. 
Laten we wel wezen, een land krijgt de leiders die het verdient. Steeds meer mensen denken onmiddellijk te moeten reageren. In een reflex. Tijd voor reflectie nemen we niet meer. Want stel je voor dat we te laat zijn en niet meer meekunnen. Eerder schreven we al: ‘Oudere van boven de 20, pak je rollator en ga in het park wandelen’. Misschien zouden we toch eens even moeten nadenken. Die tijd die krijgen we,  als onze actualiteitenprogramma’s binnenkort hun hoge amusementswaarde verliezen.

Bronnen: 
Frank Jan de Graaf,  ’Schud de ideologische veren weer op’. In: Het Financieele Dagblad. 25 maart 2010.
Wikipedia

Download:       

No related posts.

Het leek vooral een ouderwetse kwajongensruzie. “Zij zijn begonnen!” riep iedereen om het hardst. Balkenende refereerde in het kader van ‘de eenheid van kabinetsbeleid’ aan de botte weigering van Bos om mee te gaan in zijn voorstel  om alle opties voor Uruzgan open te houden. Maar na het kamerdebat over Uruzgan was het natuurlijk niet te verwachten dat Bos daarin mee zou gaan. Bos op zijn beurt refereerde aan het kabinetsbesluit uit 2007, waarin werd  bepaald dat eind 2010 de laatste Nederlandse militair uit Uruzgan moet zijn verdwenen, hiermee voorbijgaand aan mogelijk ‘voorschrijdend inzicht’, waarvan zeker sprake was en waarover ook daadwerkelijk is  gesproken. Naar verluidt heeft Maxime Verhagen gedreigd om op te stappen als het CDA op zijn schreden terug zou keren. Dat gebeurde binnenskamers. Maar daarmee was er voor Balkenende geen weg terug meer.

De breuk valt niet uit te leggen

Natuurlijk valt deze breuk niet uit te leggen aan de kiezer. Het kabinet stond op het punt een aantal belangrijke beslissingen te nemen en dan struikelt het over deze molshoop, een woordspelletje waarvoor tig elegante oplossingen zouden zijn geweest, zonder dat daarbij één van de partijen gezichtsverlies zou lijden. Maar juist deze molshoop bleek een onneembare horde voor dit kabinet. En dat terwijl de volgende dossiers nog op tafel liggen te wachten op politieke besluitvorming:

• het AOW plan;
• de miljarden bezuinigingen van de twintig werkgroepen;
• de gedragsregels voor overheden die op de markt opereren;
• de aanpassing van het FES (Fonds Economische Structuurversterking);
• de nieuwe aanbestedingswet;
• het maximeren van ontslagvergoedingen voor hogere inkomens;
• het spreekrecht van or’s op aandeelhoudersvergaderingen;
• de vrije keuze om de AOW tot 70 jaar uit te stellen;
• de kilometerheffing; 
• de wetgeving om de besluitvorming over infrastructuur te versnellen, van heel veel belang voor de bouwsector; 
• de landelijke uitrol van de ov-chipkaart; 
• duurzaam inkopen door de overheid;
• het binden van topinkomens in de (semi)publieke sector aan de  balkenendenorm.

Zeker gelet op het feit dat het een vrijwel onmogelijke opgave is om na de verkiezingen een nieuwe coalitie te vormen (zie ook ‘Balkenende zat van negativisme’), had dit nooit mogen gebeuren. Bij alle betrokkenen was het leiderschap ver te zoeken.

Verhagen was weer de splijtzwam

De rol van Verhagen is zoals meestal een rol op de achtergrond. Gepokt en gemazeld in de achterkamertjes politiek – sorry, ik bedoel natuurlijk in het diplomatieke overleg – schoot hij zijn pijlen loepzuiver af. In feite begon het al in september 2009, toen Verhagen aankaartte, dat het kabinetsbesluit over terugtrekking uit Uruzgan misschien heroverwogen moest worden. Dit in het kader van de Obama-politiek met betrekking tot Afghanistan. Juist omdat links Nederland tot de fanclub van Obama gerekend mag worden, werd dit niet direct van tafel geveegd en stapje voor stapje op de agenda van het kabinet geplaatst. Nee natuurlijk niet om terug te komen op een eerder besluit, maar vooral om Obama te steunen. Bos c.s. wilden wel meedenken, wat uiteindelijk leidde tot het formele verzoek van de NAVO aan Nederland om nog niet uit Uruzgan weg te gaan. Iedereen weet, dat de NAVO nooit een verzoek doet, als een land niet duidelijk heeft aangegeven er positief over te denken. Souffleur van dienst was dus Maxime Verhagen.

Op deze manier werd de PvdA voor het blok gezet. Wouter Bos hapte. De discussie ging ineens niet meer over Uruzgan, maar over de poppetjes. De poppen waren aan het dansen. Dat leidde tot een kamerdebat. En tijdens dit debat, daags voor de val van het kabinet, gooide Verhagen de deur definitief in het slot. Hij zei: “U denkt toch niet dat ik zo naïef ben, dat ik de NAVO opties laat voorstellen, waarop een veto rust.” Hiermee veegde hij in één klap het eerdere kabinetsbesluit over terugtrekking van tafel en bestempelde hij ‘alle opties open’ tot een onwrikbare realiteit. Want wie zou Verhagen naïef willen noemen? De kamer in elk geval niet! Iedere weg naar een elegant compromis was  hiermee definitief om zeep geholpen. Dat vervolgens Verhagen Balkenende dwong om te kiezen voor hem of voor de PvdA, blokkeerde de laatste vluchtroute naar het compromis.

Verhagen de Raspoetin van tsaar Jan Peter?

Je zou kunnen zeggen, dat dit toeval is. Een samenloop van omstandigheden. Maar het was niet de eerste keer dat Maxime Verhagen een hoofdrol speelt in de samenwerking tussen Balkenende en Bos.

Premier Balkenende zei in de verkiezingsstrijd van 2006 tegen Bos. ‘U draait en u bent niet eerlijk.’ Deze beschaafde vorm om iemand voor leugenaar uit te maken, zou zijn ingefluisterd door Verhagen, sinds 2002 een belangrijke politieke steun en toeverlaat van de premier. Drie jaar voor het inmiddels legendarische verwijt van Balkenende was Verhagen, kennelijk geëmotioneerd, veel directer tegen Bos. Beiden waren op dat moment fractievoorzitter en vanuit zijn Kamerbankje siste Verhagen Bos tijdens een debat toe: ‘Leugens, leugens, leugens.’ De analyse dat in 2003 de formatieonderhandelingen met de PvdA zijn gestaakt op instigatie van Verhagen, is hardnekkig en sluit aan bij de harde verwijten die hij destijds publiekelijk maakte.

De revanche voor Bos kwam nu uit het rapport van de commissie Davids. Een passage die speelt in maart 2003, in aanloop naar de invasie in Irak, terwijl Balkenende en Bos pogen een kabinet te formeren – wat mislukt. De commissie-Davids schrijft op pagina 146 van haar rapport: ‘Ter verklaring van de voor het CDA onverwachte opstelling van Bos wordt meestal Verhagen als getuige aangehaald. Deze vertelde de Commissie (Davids) wat hij op 18 maart 2003 ook aan Balkenende liet weten. Tijdens het debat zou hij een koffiepauze in het etablissement Dudok hebben gehouden, alwaar tv-opnamen plaatsvonden. Daar ontmoette hij het lid van de PvdA-fractie Albayrak. Deze zou Verhagen hebben gezegd dat Bos door zijn fractie was teruggefloten, hetgeen de radicale opstelling van Bos in het debat verklaarde. Het verhaal dat Bos zou zijn teruggefloten door zijn eigen fractie, is vervolgens een eigen leven gaan leiden in de pers en in allerlei terugblikken op deze episode in de Haagse versie van het Irakdrama.’

Davids vervolgt: ‘Op basis van de bandopnamen van het PvdA-fractieberaad van 18 maart en de verklaring van Albayrak tegenover de Commissie dat zij niet met Verhagen heeft gesproken, constateert de Commissie dat Bos niet werd teruggefloten.’
Leugens, leugens, leugens, maar nu van Verhagen, moet op basis van deze passage de harde conclusie zijn. Het frappante is, dat voor de val van het kabinet het gerucht weer opdook dat Bos zou zijn teruggefloten door zijn fractie, net als zeven jaar geleden, maar deze keer over Uruzgan. Ook politieke vossen verliezen hun streken blijkbaar niet.

Op diezelfde dag kwam Verhagen naar buiten met een verzoek van de secretaris-generaal van de NAVO om met een weliswaar kleinere missie toch een jaar langer in Uruzgan te blijven. Twee dagen later sprak heel Nederland alleen nog maar over die brief en over de dubieuze rol die Bos hier volgens het CDA bij gespeeld zou hebben. De overwinning van de PvdA inzake Davids was snel vergeten.

Zo’n verrassing past net iets te goed bij het politieke raspaardje Verhagen. Het CDA was knock-out, maar toch was de PvdA in de publieke opinie de verliezer. Er was niet één rel, er waren opeens twee. En de laatste telt.

Met de wijsheid van nu ….

Nu, enkele dagen na de val van Balkenende IV, kijk ik met u terug. ‘Met de wijsheid van nu …..’, was in de afgelopen maanden een gevleugeld woord. Met de wijsheid van nu had Balkenende niet zo uit zijn slof moeten schieten over de bevindingen van het rapport van de Commissie Davids. Dat maakte hem bij de kiezers tot aangeschoten wild. Maar met de wijsheid van nu had Balkenende zich vooral moeten realiseren, dat zijn grootste gevaar zich in eigen gelederen bevond. Maxime Verhagen blokkeerde de wegen tot elegante compromissen, zodat het niet meer de keuze was tussen een goede oplossing voor Uruzgan of een betere oplossing voor Uruzgan, maar de keuze tussen persoonlijke nederlagen. En ja natuurlijk, daar kan geen landsbelang tegenop.

Gelukkig blijft Balkenende eerste man van het CDA. Hij is niet de premier geworden van de EU. En hij mag het weer proberen als lijsttrekker. Met Verhagen zou het CDA een beduidend hoger politiek profiel krijgen dan met Balkenende. Verhagen is voor een beter zichtbare keuze van Nederland voor de Europese Unie, hij is in dat kader voor een sterkere Europese defensie en bijvoorbeeld voor meer kernenergie. En Verhagen kennende, zal hij zijn zin krijgen. Linksom of rechtsom. Raspoetin is tijdig vermoord. Zo erg hoeft het met Verhagen niet af te lopen. Maar nu de AOW-regeling toch weer in de ijskast is gezet, mag Verhagen wat mij betreft met pensioen. Zelfs van mijn belastingcenten.

Delen van dit artikel zijn overgenomen uit:
Klaas Broekhuizen, ‘Slinkse imago zit Maxime Verhagen in de weg’. In: Het Financieele Dagblad. 15 februari 2010.

Download:       

No related posts.

1. Laat u zich ook gek maken?
2. Bedrijven snijden te snel en te diep in het personeelsbestand
3. CFO ziet grote kansen in crisis
4. Vier acties om de crisis te overleven
5. En nog zeven manieren om de crisis te overleven
6. Mensen ontslaan in zware tijden is soms dom
7. Medewerker van de toekomst is loyaal ook zonder bonus

1. Laat u zich ook gek maken?

Ondanks de summiere berichtgeving in de media zal het u waarschijnlijk toch niet geheel zijn ontgaan: de wereld bevindt zich in een crisis en in recessie. Maar maakt u zich vooral niet ongerust. De echte klap gaat pas na de vakantieperiode vallen. U hoeft zich dus nu nog geen zorgen te maken. Als u gewoon, net als veel beursgenoteerde bedrijven, uw lange termijn visie terugschroeft naar drie weken, dan hebt u dit probleem weer onder controle. Als extraatje is er ook nog een pandemie uitgebroken, die volgens de geleerden dit najaar echt gaat uitpakken, als iedereen vanuit alle uithoeken van de wereld het virus importeert naar ons dichtbevolkte landje.
Natuurlijk volgen ook wij de ontwikkelingen en geven wij links en rechts wat adviezen (zie ‘Recessie dwingt ICT-bedrijven tot herziening SWOT-analyse’ of ‘Draaiboek bedrijfscontinuïteit bij acute grieppandemie’). Wij hebben gezien, dat het vaak neerkomt op ondernemerschap. Want met alleen management komt u er niet. Sommige bedrijfstakken zijn in hun huidige vorm aan het einde van hun levenscyclus gekomen. Maar met alleen ondernemerschap komt u er evenmin. We zien het gebeuren dat bedrijven soms zo wild regeren op de huidige situatie, dat het vertrouwen in de onderneming verloren gaat,zowel bij klanten als bij medewerkers. En dat is wel het laatste wat bedrijven nu kunnen gebruiken. ‘Vertrouwen komt immers te voet en gaat te paard’. (Zie ook ‘Controle is goed, maar vertrouwen is beter’.)
Bewaar uw rust, neem tijd om na te denken en doe inspiratie op. Dat is het beste advies dat ik u voor uw vakantie kan meegeven. Dit artikel is om u een beetje op weg te helpen. En als u al op vakantie bent geweest, dan heeft u dat advies vast al helemaal niet meer nodig.

2. Bedrijven snijden te snel en te diep in het personeelsbestand

De recessie blijkt ernstiger dan verwacht en is voorlopig nog niet voorbij. Nederlandse bedrijven verwachten komend jaar een omzetdaling van vijf tot 30 procent. Men ziet economisch herstel pas eind van 2010 of daarna intreden. Dit blijkt uit onderzoek van internationaal onderzoeks- en adviesbureau Hay Group in samenwerking met ControllersMagazine onder financiële managers van Nederlandse bedrijven.
Bedrijven snijden op dit moment niet alleen hun overtollige vet weg, maar zetten ook het mes in vitale activiteiten. Deelnemers aan het onderzoek geven aan dat meer dan de helft van de huidige kostenbesparingen ten koste gaat van zaken die waarde creëren in hun organisatie. “Er is haast en soms paniek, waardoor bij het hakken spaanders vallen,” aldus Herman Koning, director Business Solutions bij Hay Group: “Het is noodzakelijk snel te reageren om te overleven, maar wel zodanig dat je verder kan met vitale functies.”
Zo’n 30 procent van de Nederlandse bedrijven reduceert niet alleen kosten, maar doet juist nu investeringen. Deze bedrijven willen kansen pakken door nu marktaandeel te vergroten (34 procent), of sterker uit de recessie te komen dan de concurrent (52 procent). “Opvallend is dat deze bedrijven in dezelfde gebieden zowel kosten reduceren als investeren. Zij maken een kwaliteitsslag,” aldus Koning.
De meeste kosten worden gesneden in ondersteunende functies (Finance, HRM, marketing en IT) en Productie & Onderhoud. Kostenreducties in deze laatste categorie houden direct verband met (acute) vraaguitval. De sales functies en Research & Development worden relatief het minste geraakt. Hier wordt zelfs nog iets meer in geïnvesteerd, dan dat er in de kosten worden gesneden. Bedrijven die actief streven naar het vergroten van marktaandeel, doen dit met name door overname van concurrenten (80 procent).

3. CFO ziet grote kansen in crisis

Oké, het gaat niet goed met de economie. Maar in plaats van verlamd te raken door slechte vooruitzichten kunnen managers ook erkennen dat de recessie nieuwe kansen biedt. En dat doen ze. Uit onderzoek van Deloitte blijkt dat meer dan acht van de tien Britse CFO’s potentiële mogelijkheden ziet in de crisis.
Ondanks de aanhoudende kredietproblemen en de krimpende economie ziet driekwart juist nu mogelijkheden zijn marktaandeel te vergroten of bedrijven of middelen op te kopen tegen afbraakprijzen. Bijna tweederde van de CFO’s ziet de recessie als een uitgelezen kans hun lange termijn perspectieven te vergroten. Meer dan de helft vindt bovendien dat de crisis de kans biedt veranderingen door te voeren die eigenlijk voor de kredietcrisis doorgevoerd hadden moeten worden. Meer dan een derde is van plan te profiteren van de zwakke en goedkopere arbeidsmarkt en 38 procent verwacht zelfs meer personeel aan te nemen.
Volgens Ian Stewart, van Deloitte, wijst dit optimisme op het feit dat CFO’s – ondanks een focus op het verlagen van schulden en geld besparen – verder kijken dan de huidige crisis. Dit jaar zal alles draaien om het maximaliseren van de cash flow, het vergroten van het aandeelhoudersvertrouwen en kostenbesparing. Daarnaast staat risicoreductie hoog op de agenda van CFO’s. De grootste uitdaging voor CFO’s de komende maanden zal zijn om die potentieel tegenstrijdige prioriteiten met elkaar in evenwicht te brengen. Lukt hen dat, dan komen ze inderdaad sterker uit de crisis. (Zie ook ‘Normatief denken is dodelijk voor de klantgerichtheid’.)

4. Vier acties om de crisis te overleven

Passiviteit is vandaag de dag dan ook geen optie. Wie stil blijft zitten en wacht tot de crisis overwaait, gaat sombere tijden tegemoet. Zware investeringen zijn enigszins moeilijk tegenwoordig, maar managers hebben meer mogelijkheden om de toekomst er rooskleuriger uit te laten zien. Daarom de wijze lessen van een aantal goeroes. Misschien kunt u er wat mee?
Strategieprofessor Rosabeth Moss Kanter van de Harvard Business School identificeerde vier acties die bedrijven zonder hoge kosten of ingrijpende veranderingen kunnen helpen of zelfs redden:

• Neem initiatief. Elke crisis biedt kansen. Elke crisis laat ‘gaten’ in de markt en schept nieuwe behoeften. Wees selectief, maar sla toe als u de kans krijgt.
• Presenteer een nieuw idee of concept. Ideeën zijn goedkoop, althans in hun conceptfase. Ze bewijzen dat er initiatief wordt genomen en in de toekomst kunnen ze van onschatbare waarde zijn.
• Houd grote schoonmaak. In turbulente tijden moet u uw middelen besteden aan de diensten en producten met de hoogste toegevoegde waarde. Een ideaal moment dus om u te ontdoen van zieltogende producten en aftandse procedures.
• Help klanten succesvol te zijn. Leveranciers mogen niet werkloos toezien hoe hun klanten wegzinken. Help hen eens met kosteloze extra’s en advies. Ze zullen dit niet vergeten en u belonen met trouw en herhalingsaankopen, ook in de toekomst.

5. En nog zeven manieren om de crisis te overleven

Voor veel bedrijven geldt, dat medewerkers hun belangrijkste asset zijn. Niet alleen in goede, maar ook in slechte tijden. Open communicatie is essentieel om uw medewerkers gerust te stellen en vertrouwen en perspectief te geven. De volgende zeven aanbevelingen van Sirota Survey Intelligence kunnen u helpen:

• Ontwikkel een cultuur van samenwerking. Focus continu op vertrouwen, lange termijn doelen, gezamenlijk beslissingen nemen, open communicatie, openheid over de financiën en gelijke behandeling voor iedereen. Bedrijven die dat doen, presteren over het algemeen beter dan degenen die strikt hiërarchisch in elkaar zitten.
• Ga niet te snel over tot ontslagen. Stel eerst al het andere in het werk om kosten te reduceren en schrap pas in het personeelsbestand als het écht niet anders kan. Geloof het of niet, maar in ondernemingen die hun mensen als partners in plaats van nummers beschouwen en hun volle vertrouwen genieten, zullen mensen zich persoonlijk aanbieden om op te stappen als het echt nodig is. Ze weten immers dat het management alles in het werk heeft gesteld om dat te voorkomen.
• Doe wat u zegt. In zware tijden is het des te belangrijker dat medewerkers zich gesteund voelen door hun leidinggevenden. Zorg dat uw woorden en daden in overeenstemming zijn, alleen dan creëert u een werkplek waar iedereen zich gerespecteerd voelt.
• Besteed extra aandacht aan uw toppers. De beste mensen zijn degenen die altijd genoeg mogelijkheden hebben en dus vaak het snelst vertrekken in moeilijke tijden. Zorg er dus voor dat u hen niet verwaarloost en biedt hen voldoende doorgroei- en ontwikkelkansen.
• Betrek iedereen bij het behalen van de zakelijke doelstellingen. Een goede manier hiervoor is om een beloningssysteem in te stellen voor het behalen van bepaalde doelstellingen. Dergelijke initiatieven verhogen de motivatie en versterken de teamgeest.
• Betrek iedereen bij mogelijke oplossingen. Vooral in moeilijke tijden hebben managers de neiging plannen en informatie voor zich te houden. Open communicatie en hulp vragen bij het oplossen van problemen is echter een effectieve manier om het machteloze gevoel van medewerkers weg te nemen.
• Blijf functioneringsgesprekken voeren. Op die manier houdt u goed in de gaten wat er leeft op de werkvloer en hoe bang/onzeker uw mensen eventueel zijn. Tegelijkertijd levert het u goede feedback op over de effectiviteit van uw beslissingen en acties. Let op stressignalen en werkdruk om te voorkomen dat uw mensen een burn-out krijgen. Vooral nu is het belangrijk mensen gerust te stellen en eerlijk te zijn.

6. Mensen ontslaan in zware tijden is soms dom

De verleiding is soms groot om bij de eerste aanwijzingen dat er economisch zwaar weer op komst is, meteen in het personeelsbestand te gaan snijden. Maar dergelijke paniekreacties kunnen uiteindelijk duurder – en schadelijker – zijn dan proberen om de medewerkers aan boord te houden. Dat concludeert PricewaterhouseCoopers na nieuw onderzoek.
Een luchtige, flexibele benadering van het personeelsbeleid is volgens het kantoor vaak veel effectiever om slechtere marktomstandigheden te overleven. “Snijden in het personeelsbestand kan een logische reactie lijken in moeilijke tijden maar bedrijven moeten niet vergeten dat dit uiteindelijk een duur grapje kan blijken: zowel in het uitbetalen van ontslagpremies als in het later weer binnen moeten halen van nieuwe werknemers,” stelt Debra De’Ath van PwC. “Bedrijven kunnen beter creatieve manieren verzinnen hoe ze hun medewerkers kunnen belonen en inzetten.” Mogelijke alternatieven zijn bijvoorbeeld het instellen van flexibele werktijden, duobanen of parttime mogelijkheden. Ook het aanbieden van een sabbatical kan een optie zijn. Vaak willen mensen immers liever hun baan houden onder andere omstandigheden, dan hem helemaal kwijt te raken. Voor bedrijven is het voordeel dat ze, zodra het beter gaat, zonder hoge kosten toch de beschikking hebben over voldoende gekwalificeerd personeel.
Aangezien personeelskosten vaak tot wel tweederde van de totale bedrijfskosten beslaan, is het niet vreemd dat bedrijven juist op deze kosten willen besparen in tijden van onzekerheid. PwC stelt echter dat er betere manieren zijn om deze kosten slim te beheren dan onbezonnen te gaan snijden in het aantal werknemers. Denk aan het reduceren van onkostenvergoedingen, het herzien van bonussen en besparen op wervingskosten (zoals minder gebruik maken van werving- en selectiebureaus). De’Ath: “In de praktijk kun je ook denken aan het instellen van flexibele beloningen en secundaire arbeidsvoorwaarden of zelfs salarisverlagingen. Dergelijke simpele en goedkope ingrepen kunnen tot enorme besparingen leiden zonder dat u mensen gedwongen hoeft te ontslaan,” zegt.

7. Medewerker van de toekomst is loyaal ook zonder bonus

Niet geld, maar waarden en eerlijkheid binden de werknemer van de toekomst. Dat zeggen Bert Rorije en Sjaak Vink van Total Branding Collectief Het Stormt. De onderneming van de toekomst is volgens hen authentiek en belooft geen dingen die zij niet kan waarmaken. Bovenal is de onderneming van de toekomst dus eerlijk. Het bedrijfsleven gaat drastisch veranderen en de kredietcrisis zal die transformatie alleen maar versnellen. De onderneming van de toekomst is een organisatie die niet alleen voor klanten, maar voor de hele maatschappij relevantie heeft. (Zie ook ‘Waardecreatie belangrijker dan geld en macht’.)
Bij deze nieuwe generatie bedrijven is winst slechts een middel om de droom te financieren. Deze organisaties zijn daarom aantrekkelijk voor medewerkers die in dezelfde droom en hetzelfde doel geloven en elkaar daarvoor de mogelijkheden bieden. Zij hebben dan ook geen vette bonussen nodig om te presteren en zullen loyaal zijn.
Daarom, benut uw vakantie nu het nog kan. Welke droom wilt u realiseren en hoe inspireert u anderen om mee te dromen? (Zie ook ‘MVO is ondernemen met een ander doel dan alleen geld verdienen’.) Hoe slaagt u erin om anderen te enthousiasmeren?
Obama lukt het in deze moeilijke tijd: ‘Yes we can’. U kunt dat toch ook?

ZBC wenst u een prettige vakantie!

Download:       

No related posts.

1. Nederlanders zijn zeurpieten
2. Gelijk hebben of gelijk krijgen
3. Vooral geen doelen behalen
4. Een onbetrouwbare of een incompetente overheid?

1. Nederlanders zijn zeurpieten

Mensen voelen zich veiliger, de lesuitval op scholen is teruggedrongen, leraren en agenten krijgen een hoger salaris, de economie draait goed en het huishoudboekje van de staat is op orde. Maar toch zijn veel burgers ontevreden.
Minister-president Balkenende heeft er geen pasklare verklaring voor. Hij vindt dat er de afgelopen tien jaar heel veel is verbeterd, maar de kloof met de burger, in 2002 genadeloos blootgelegd door Pim Fortuyn, bestaat nog steeds. De geschiedenis herhaalt zich, getuige de vele kiezers die anti-Haagse partijen steunen, zoals Rita Verdonks ToN en de PVV van Geert Wilders. En dat zit de premier heel erg dwars.
Hij stelt: ‘Dat zegt misschien iets over het karakter van Nederlanders. We zijn soms wat klagerig en wat negatief. Ons land staat er goed voor. Ik heb het gehad met het negativisme. Jezelf de put in praten. We doen het internationaal gezien geweldig, de werkloosheid is historisch laag en het inkomensniveau behoort tot het hoogste van Europa. Bovendien zijn mensen tevreden over de gezondheidszorg en andere publieke voorzieningen.’
Balkenende vervolgt: ‘Ik vind dat wij als kabinet juist oog hebben voor waar de pijn voor burgers zit. Wij nemen de agenda van de bevolking serieus. Wij maken Nederland gereed voor de toekomst. Een veiliger land, beter onderwijs en goede salarissen voor agenten en leraren. Ook doen we veel aan de files. Dat blijft een lastig punt. Net als de integratie. Dat speelde in 2002 en dat speelt nog steeds. Maar er is wel veel gebeurd, bijvoorbeeld hogere eisen stellen aan gezinshereniging. Ook doen we meer aan inburgering, verplichte beheersing van de Nederlandse taal. Mensen voelen dat. We zijn strikter en harder geworden. Aanwakkeren van haat vanuit moskeeën wordt niet meer getolereerd en we benoemen de problemen met Marokkaanse jongeren. Tegelijkertijd, dat is de andere kant van het verhaal, investeren we meer in onderling respect. We combineren de harde en zachte kant.’

2. Gelijk hebben of gelijk krijgen

Een schoolvoorbeeld van een eeuwenoud misverstand. Er bestaat een groot verschil tussen gelijk hebben en gelijk krijgen. Het interview met Jan Peter Balkenende in de Telegraaf van 17 mei 2008 laat een politicus zien, die bijzonder tevreden is over zichzelf. Zozeer zelfs, dat hij zich niet kan voorstellen dat er Nederlanders zijn, die het met hem oneens zijn. Hij noemt dit soort lieden negatievelingen en klagers. Hun ontevredenheid bestempelt hij als een karaktereigenschap of als een soort aangeboren afwijking.
Natuurlijk kan Balkenende het weten. Niet voor niets is het kabinet deze regeerperiode begonnen met een roadshow om te vernemen wat de Nederlandse burger bezighoudt. Het gaat dus goed met Nederland. Maar met Nederland bedoelt hij vast niet de gewone burger, die na het zuur nu getrakteerd wordt op een zoete koopkrachtdaling van een kwart procent, en dat ondanks de sterk groeiende economie. Dat de overheid daar de vruchten van plukt is wel duidelijk. Daar zal Balkenende dan wel op doelen. Maar met wie hebben onze plolitici dan eigenlijk in die 100 dagen gesproken?

3. Vooral geen doelen behalen

Natuurlijk heeft het kabinet een aantal succesjes behaald. Zodra genomen maatregelen echter dreigen vruchten te gaan afwerpen, worden ze teruggedraaid.
De maatregel goedkope kinderopvang moest de arbeidsparticipatie van vrouwen verhogen, als oplossing tegen het vergrijzingsprobleem. Het werd een succes: de arbeidsparticipatie van vrouwen nam in het afgelopen jaar met 2% toe. Hiermee nam dus ook de inkomstenbelasting voor de BV Nederland toe. Dat de kosten van de kinderopvang tegelijkertijd zijn gestegen ligt voor de hand. De kinderopvang moet echter bekostigd worden uit het potje onderwijs en de inkomstenbelasting gaat naar de algemene middelen. Een relatie tussen beide werd vooral niet gelegd. Exit goedkope kinderopvang en er was weer eens een dure communicatieadviseur nodig om dat uit te leggen aan de burgers.
Er was draagvlak voor de kilometerheffing, mits deze maatregel kostenneutraal voor burgers en bedrijven zou verlopen. Met filebestrijding als doel zou niet het bezit, maar het gebruik van de auto worden belast. Na lang rekenen bepaalde men, dat de heffing moest uitkomen op een bedrag van 8 cent extra per kilometer. De gemiddelde automobilist zou dit bedrag terugverdienen door korting op de BPM en de motorvoertuigenbelasting. Maar minister Bos vond die 8 cent te veel. Deskundigen becijferden namelijk dat een heffing van 8 cent per kilometer het effect zou hebben dat er 10% minder gereden wordt. Reden dus om voor een bedrag lager dan 8 cent te kiezen en dit bedrag aan te vullen door een deel van de BPM te laten bestaan, nu onder het kopje CO2-tax, een belasting die natuurlijk wel in de algemene middelen terechtkomt en dan hoogstwaarschijnlijk niet aan het milieu ten goede komt. Exit draagvlak en weer was een dure communicatieadviseur om de omgebogen maatregel uit te leggen aan de burgers.
Natuurlijk stijgt de olieprijs. Maar omdat olie wordt betaald in dollars, die snel in waarde dalen, valt die prijsstijging wel mee. Niet echter voor de automobilist. Die weet ook dat tweederde van wat hij betaalt voor zijn benzine naar Wouter Bos gaat. En daar krijgt hij geen millimeter asfalt voor terug. En dus maar weer een dure communicatie adviseur inghuurd om de burgers tevreden te houden.
Zo zijn er nog tientallen voorbeelden te noemen van maatregelen die genomen worden om vooral het doel niet te bereiken. En dan durft Balkenende te zeggen dat hij naar de burgers heeft geluisterd? En dan durft hij burgers die kritiek hebben op dit soort maatregelen zeurpieten te noemen?

4. Een onbetrouwbare of een incompetente overheid?

Natuurlijk pikt de gemiddelde Nederlander dit niet. Rita Verdonk, Alexander Pechtold en Geert Wilders (zie ook ‘Wilders als slimste jongetje uit de klas pest meester Balkenende’) zijn er bovenop gedoken, als op een soort gat in de markt. In de peilingen scoren ze inmiddels 50 zetels. Het alternatief dat ze bieden is een persoon en geen echt programma.
Blijkbaar volstaat dat om je te profileren ten opzichte van een kabinet, dat volstrekt ongeloofwaardig overkomt. Dat vooral uitblinkt in het niet kunnen beheersen van crises, die het vaak ook nog zelf veroorzaakt heeft. (Zie ook ‘Minister BZK volhardt in denkfout bescherming vitale infrastructuur’.) Hoe moeten we het optreden van het kabinet kwalificeren? Is het onbetrouwbaar of incompetent?
De aaneenschakeling van maatregelen die niet uit te leggen zijn, maar wel allemaal de algemene middelen spekken is zo groot, dat ik niet kan geloven dat er alleen sprake is van incompetentie. Ik neig dan ook sterk naar onbetrouwbaarheid, met als onkreukbaar uithangbord André Rouvoet om de echte intentie te verdoezelen. Want zo dom als Balkenende zich in de communicatie voordoet, zal hij toch in werkelijkheid niet zijn?
Zo wel, dan is er dringend een dure communicatie adviseur nodig om dat uit te leggen aan de burgers.
De grootste crisis die ons land boven het hoofd hangt in de komende jaren is natuurlijk de verkiezingsuitslag. Er dreigen Belgische toestanden, alleen een graadje erger.De tussenstand:

• Balkenende 33 zetels
• Verdonk 25 zetels
• Bos 18 zetels
• Marijnissen 16 zetels
• Pechtold 14 zetels
• Rutte 12 zetels
• Wilders 11 zetels

Ziet u deze egootjes tot een coalitie van 75 zetels komen? Inhoudelijk gaat het toch al nergens meer over?

Download:       

No related posts.