Banken berekenden rentedalingen op de financiële markten nauwelijks door aan de consument. Sinds de crisis heeft de Europese Centrale Bank zijn rente flink verlaagd. Ook de interbancaire rente en de kapitaalmarktrente zijn fors gedaald. ‘Daardoor kunnen banken relatief goedkoop geld aantrekken’, zegt Senne Janssen van het CBS. De banken lenen het geld vervolgens uit aan hypotheekklanten, die vaak hun rente eerder voor langere tijd hebben vastgezet. Dat levert de banken een hogere marge op. Nieuwe klanten en hypotheekklanten met een variabele rente profiteerden ook nauwelijks van de lage rente.
In het buitenland geven banken het voordeel wel merendeels door aan hun klanten, zo zegt Piet Eichholtz, hoogleraar Vastgoedfinanciering aan de Universiteit Maastricht. Hij is verontwaardigd dat Nederlandse banken dit nauwelijks doen: ‘Het hypotheekbedrijf floreert over de rug van de consument.’ De hoge marges zijn volgens Eichholtz te wijten aan de beperkte concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt. Zo’n 80% van de markt is in handen van de vier grootste banken.
De Nederlandsche Bank zegt dat de rente op nieuwe hypotheken inderdaad minder snel is gedaald dan in het eurogebied als geheel. ‘Dit kan worden teruggevoerd op hogere financieringskosten van Nederlandse banken, vooral door de hogere rentes voor spaarders in Nederland’, aldus een woordvoerder.

Klant geen koning maar melkkoe

Het CBS geeft echter aan dat banken het inkomensverlies door de kosten van hoge spaarrentes ruimschoots hebben goed gemaakt met hogere verdiensten uit hypotheken. Janssen: ‘Dat komt doordat het volume van hypotheken veel groter is.’ Volgens het CBS is de verhouding tussen de hypotheekmarkt en de spaardersmarkt scheef. Janssen: ‘De verhouding is ongeveer 5:3.’ Dat maakt dat de hogere marges op hypotheken zo’n grote impact hebben op de toegevoegde waarde van banken.
In het verleden was de marge op hypotheken veel lager dan nu, zegt Michel Ligtlee, beleidsadviseur van Vereniging Eigen Huis. ‘De marge op hypotheekrentes die tien jaar vast stonden, was ongeveer 1 procentpunt, nu is dat gemiddeld 1,7.’ Hij wijt de hoge marges net als Eichholtz aan een tekort aan concurrentie op de hypotheekmarkt . Ook vindt hij het verwonderlijk dat de opbouw van de variabele hypotheekrente sinds de crisis niet meer transparant is. Voorheen bestond de variabele rente uit de korte interbancaire rente plus een vaste opslag. Ligtlee: ‘Nu hebben de banken de opbouw ondoorzichtig gemaakt.’
Ondanks dat het CBS heeft berekend dat banken het inkomensverlies door de kosten van hoge spaarrentes ruimschoots hebben goed gemaakt met hogere verdiensten uit hypotheken, blijkt uit cijfers van de banken zelf dat er geen sprake is van een hogere netto winst. De hogere  voorzieningen op risicovolle leningen konden de winsten drukken. Dat betekent dus dat de hogere toegevoegde waarde aan het bruto binnenlands product (van 2,8 in 2008 naar 4,2 in2009) niet direct heeft geleid tot een hogere bijdrage aan de Nederlandse schatkist. Kortom, de overwinst is netjes in de spreekwoordelijke oude sok gestopt. Conclusie: banken wentelen hun risicobeheer helemaal af op hun klanten.

Sociaal ethisch besef ontbreekt

Ooit stelde een bankbestuurder in de raad van commissarissen dat hij het goed had gedaan omdat al de belanghebbenden (stakeholders) klaagden. De klanten wilden een hogere rentevergoeding of een lager rentepercentage op een lening, de aandeelhouders wilden een hoger dividend en de werknemers een beter salaris. Wanneer één van deze partijen tevreden was geweest, dan zou de directievoorzitter hebben gefaald. Althans, zo meende die directievoorzitter zelf.
Goed bankbestuur bestaat uit het afwegen van belangen. Het is een genuanceerde kwalitatieve afweging tussen vele belangen, vaak uitgedrukt in financiële cijfers. Banken zijn er echter de afgelopen vijftien jaar niet voldoende in geslaagd deze afweging te maken. Dat laat de bankencrisis wel zien. Het is natuurlijk ongehoord dat een groot deel van de Nederlandse financiële wereld bestaat bij de gratie van de overheid. Volgens velen is er een cultuurverandering nodig om banken weer op eigen benen te laten staan. Banken moeten weer verantwoordelijke instellingen worden waar burgers op kunnen vertrouwen. Niet langer moet de korte termijn aandeelhouderswinst centraal staan. De klant is herontdekt!
Echter, twee fouten uit het verleden worden hiermee opnieuw gemaakt: een overdreven aandacht voor één groep belanghebbenden en een onjuist begrip van en een onjuist vertrouwen in ‘meetbaarheid’.
Het is onvoldoende de aandeelhouders in te ruilen voor klanten. Het belang van banken is veel groter dan dat van één belanghebbende, of het nu aandeelhouder of klant is. Het gaat er uiteindelijk om hoe banken hun maatschappelijke functie vervullen.
Die maatschappelijke rol blijft onderbelicht door de tweede denkfout, een onjuist begrip van en vertrouwen in meetbaarheid. Maatschappelijke instellingen kennen een maatschappelijke rol die niet in cijfers is uit te drukken, of het moet zijn op een extreem globaal niveau, bijvoorbeeld bruto binnenlands product. Zodra details als klanttevredenheid worden gemeten bij grote instellingen als banken, komen zeer complexe statistische en logische problemen om de hoek kijken. Daarbij is de afweging tussen klanttevredenheid, werknemerstevredenheid en aandeelhouderstevredenheid altijd een kwalitatieve.
De bankencrisis vindt zijn oorsprong in de onmacht om sociaal-ethische vragen te benoemen en er beleid op te voeren, zoals inmiddels ook een econoom als Michael Jensen – die het evangelie van bonusbeloningen heeft gepredikt – toegeeft. Het gaat om een debat over waarden en normen binnen banken, waarbij managers zich opstellen als leiders en door voorbeeldgedrag thema’s als bescheidenheid, degelijkheid en vertrouwen centraal stellen. Dat is wel te beoordelen en zelfs te voelen. Klanten voelen integriteit vaak haarfijn aan, al zal hebzucht altijd sommigen verblinden.

Na kredietcrisis een geloofwaardigheidcrisis

Het echte probleem zit dus bij de instellingen zelf: een sector met goed opgeleid personeel schaadt het klantbelang, dat zij als kerndoel moet dienen, op een grove, structurele en langdurige manier.
Het onterechte vertrouwen dat klanten in de sector stellen, is daarvan één oorzaak. Verklaarbaar door onvoldoende kennis , de grote afstand tussen de klant en zijn eigen vermogen, de ondoorgrondelijke kostenstructuur en het aura dat de overheid de sector geeft als het exclusieve distributiekanaal van omvangrijke fiscale voordelen. Hypotheekrente, lijfrentes, belastingvrije pensioenpremies, spaarloon en bank- en beleggingssparen. De sector roomt de fiscale voordelen meer dan af, maar bleef in de ogen van de consument toch een soort Sinterklaas.
De inzet van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) is verhelderend. Stil zitten als je geschoren wordt en vrolijk verder gaan zodra de storm voorbij is. Klanten voelen en zien zelfs nu maar een deel van de geleden schade en blijven ondanks alles hun ‘dienstverlener’ trouw. Waarom de vuile was op straat zetten als je kunt wachten op de oplossing door het simpelweg verhogen van de marges. Mensen hebben een kort geheugen voor pijn. Hogere rendementen camoufleren straks als vanouds onnodige kosten. Het draagvlak voor ingrijpende veranderingen zal afnemen en de AFM, als kritische toezichthouder, staat buiten spel. De NVB lijkt er voorlopig mee weg te komen.
Hoogervorst schetste onlangs in zijn buitengewoon kritische toespraak voor de NVB een alternatief, namelijk cultuurverandering binnen de sector. Cultuurveranderingen en reorganisaties komen in de financiële wereld vaker voor. Het hoger management dat hierbij betrokken is ziet nut, noodzaak en urgentie van verandering niet in en wil daarom eigenlijk niet veranderen en zeker niet zelf veranderen. Gevolg is dat de cultuurverandering wordt uitgevoerd zoals de winstdoelstelling die in het verleden bovenaan het lijstje stond. Een onmogelijk doel dat tussen de bedrijven door toch wordt gehaald maar niet duurzaam blijkt te zijn. Kortom, geen winst in het verleden en geen cultuurverandering in het heden.
Werknemers die hierbij gedijen zetten zelden het klantbelang bovenaan. Werknemers zijn bezig met behoud of verbetering van hun positie. Het verantwoordelijkheidsgevoel van personeel voor zijn klanten wordt aangetast door herschikking binnen het personeelsbestand.
Hoogervorst deed in zijn toespraak de sector een nieuw bedrijfsmodel cadeau. Leg de focus op producten met lage kosten, risicobeheersing en transparantie. Een geweldig idee, maar het valt op dat uitgerekend de toezichthouder de sector tegen zichzelf in bescherming moet nemen. Als dit nodig is wie gaat dan de cultuurverandering aanpakken? (Zie ook ‘Laat de crisis niet voor niets zijn geweest’).
De financiële sector kan het zo gek maken als ze wil, de overheid houdt de sector toch wel overeind en klanten blijven trouw aan hun ‘dienstverlener’. Van de overheid valt nu weinig meer te verwachten en ook toezichthouders maken deel uit van het systeem. Klanten zullen dus in actie moeten komen. Met als eisen lage kosten, risico beheersing en begrijpelijke producten.
Meer dan een stresstest
Om het vertrouwen in banken onder consumenten terug te krijgen is echter meer nodig dan een stresstest. Dat blijkt alleen al uit recent onderzoek van Ernst & Young, dat laat zien dat Nederlanders ten opzichte van Duitsland, België, Groot-Brittannië, Spanje, Frankrijk en Italië het minst vertrouwen hebben in banken en vooral een persoonlijke, klantgerichte service misten. Van de ondervraagden zei 41% daarbij direct van bank te wisselen als er een gebrek aan vertrouwen is. Er bleek ook een sterke behoefte aan een persoonlijke relatie.
De financiële stresstest voor banken vraagt open te zijn over wat op de balans staat en wat de bank aan zou kunnen. Dat is een goed begin, maar dit lijkt vooral gericht op beleggers. De consument moet in dit proces zeker nu niet vergeten worden. Als die in het duister blijft tasten over wat er bij banken nu echt gebeurt, kan juist die bankrun of erger ontstaan. Denk aan DSB, Icesave of Northern Rock.
Een stresstest in klantcontact kan het vertrouwen van consumenten verbeteren door openbaar en duidelijk te zijn in wat banken klanten kunnen bieden. Simpel en met een luisterend oor. Het is eigenlijk teruggaan naar het oude bankieren; een tijd waarin bankier en klant elkaar persoonlijk kenden en op basis van dat vertrouwen leningen werden verstrekt. Wanneer wordt de Rabobank weer de Boerenleenbank?

Bronnen:
Michiel Koopman , ‘Stresstest voor banken niet voldoende’. In: Het Financieele Dagblad. 8 juli 2010.
Elisa Hermanides , ‘Hypotheek duur voor klant’. In: Het Financieele Dagblad. 6 augustus 2010.
Maarten van Oirschot , ‘Herzie traditionele vertrouwen in bank’. In: Het Financieele Dagblad. 6 augustus 2010.
Frank Jan de Graaf , ‘Cultuurwijziging bank niet te meten’. In: Het Financieele Dagblad. 7 augustus 2010.

Download:         

Gerelateerde artikelen:

1. Banken moeten niet zeuren dat hun marketing geld kost
2. Burn out: dat moet je een ander laten doen!
3. Hoe je veranderingsprocessen de mist in kunt laten gaan

Samen werken, samen leven, dat was de titel van het beleidsprogramma van het Kabinet-Balkenende IV uit 2007. De rit was amper voor de helft afgelegd of de regeringsploeg was al niet meer bij machte om zelf het goede voorbeeld te geven aan de burgers van dit land. De onenigheid over de conclusies van het rapport van de Commissie-Davids, die de besluitvorming onderzocht over de politieke steun aan de inval in Irak door de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, had iets surrealistisch. In welk ander land valt een regering bijna over lippendienst aan een oorlog waaraan nooit werd deelgenomen? En dat allemaal door het optreden van een premier die het stijfkoppig volharden in zijn eigen gelijk verwart met oprechte standvastigheid. Het lijkt alsof we worden teruggeworpen in de tijd waarin kerkgenootschappen gespleten werden door de vraag of de slang in de Hof van Eden nu wel of niet echt heeft gesproken.

Hoogspringen over een lat van 2 cm hoog

Daarna kregen we de kwestie Afghanistan: het wel of niet blijven van onze troepen daar. Dit was op zich een serieuze zaak. Het ging tenslotte om de levens van onze soldaten en ook om de rol en de geloofwaardigheid van Nederland in NAVO-verband. Een soepel compromis lag voor de hand zou je zeggen. Er zit immers een scala van mogelijkheden tussen blijven met tot de tanden gewapende troepen en weggaan, variërend van het sturen van trainers voor de Afghaanse politie tot opbouwwerkers die de Afghaanse vrouwen gaan emanciperen. Amerika en de NAVO zouden met elk gebaar tevreden zijn geweest, want de ambitie is allang niet meer de eindoverwinning, maar een geleidelijke aftocht met zo beperkt mogelijk gezichtsverlies. De polder heeft toch wel voor hetere vuren gestaan om een pragmatische tussenweg te vinden?
Dat het zo escaleerde, had vooral te maken met persoonlijke kwesties. Bos en Balkenende deelden de traumatische ervaring van de mislukte kabinetsformatie uit 2003. Verhagen voerde bij de verkiezingen in 2006 een slimme, maar onfrisse en op de persoon gerichte campagne over de ‘Bos-belasting’ en het ‘gedraai van Bos’. Wat zou Verhagen Bos nu graag weer hebben zien draaien! (Zie ook ‘Verhagen kwade genius achter val van kabinet ’). Maar hebben we niet te maken met professionele politici, die geacht worden over persoonlijke wrijvingen heen te kunnen stappen? Waarom struikelen ze dan toch weer over zo’n lage horde?
Het echte probleem van Balkenende IV was niet dat er te veel stof lag voor conflict, het punt was dat er te weinig was wat bond. Balkenende II, dat aantrad tijdens de ‘dotcomcrisis’, werkte een lange lijst van hervormingen af. Er kwam – onder meer – een nieuwe bijstandswet, een nieuw stelsel voor de arbeidsongeschiktheid en een nieuwe zorgverzekeringswet. En verder werd de beruchte ‘glijbaan’ van oudere werknemers naar eerst de werkloosheid, en uiteindelijk de vervroegde pensionering systematisch afgebroken. Al bleef het ontslagrecht buiten schot door vertragingstactieken in de Sociaal-Economische Raad. Met zo’n volle agenda is er weinig tijd om ruzie te maken. Als er dan toch onverhoopt bananenschillen op de weg blijken te liggen, dwingt het belang van de grote, bindende thema’s op de agenda tot beweeglijkheid en inschikkelijkheid.

Regeerakkoord maakte regeren overbodig

Wat waren voor Balkenende IV de grote thema’s? De weinige punten waarover overeenstemming bereikt kon worden in Beetsterzwaag, werden vastgespijkerd in het regeerakkoord. De rest, dat waarover geen overeenstemming werd bereikt, werd verwoord in maar liefst zeventig ‘concrete’ doelen en werd vervolgens in een honderd dagen durende tournee voorgelegd aan ‘het volk’. Dat dit de aftrap was voor het beleid van Balkenende IV, dat niet van plan was te regeren en slechts problemen voor zich uit schoof, werd pas na verloop van tijd echt duidelijk. Als het landsbelang er niet meer toe doet, dan gaat het partijbelang een hoofdrol spelen. Met de wijsheid van nu, was dat al in 2006 duidelijk.
Toen moest er weer een centrumlinkse regering komen. Maar de prijs die daarvoor werd betaald was dat de dringendste politieke vraagstukken van dat moment van de agenda werden afgevoerd: de herordening van de scheefgetrokken woningmarkt, de pensioenen en de pensioenleeftijd, het ontslagrecht en meer in het algemeen het gebrek aan dynamiek op de arbeidsmarkt. Of liever gezegd: de overmaat aan dynamiek van slecht beschermde jongeren versus de overmaat aan bescherming van immobiele oudere werknemers.
Wie veertig jaar terugkijkt, kan weten dat veel ambitie en een gedeelde missie de belangrijkste succesfactoren zijn voor regeringen van welke signatuur ook. Het Kabinet-Den Uyl had die, met zijn linkse ‘Sturm und Drang’. Kabinet-Lubbers I had zijn no-nonsense saneringsbeleid. En ook het eerste paarse kabinet had iets van de wilde frisheid van limoenen. Zaken als vrijere winkelsluiting en een moderner belastingstelsel kwamen eindelijk tot stand.
Droevig daarentegen is de trackrecord van kabinetten die vooral op de winkel pasten, maar de eindstreep niet haalden. Zoals het tweede vechtkabinet Lubbers. En het tweede paarse kabinet, dat geen andere agenda had dan teren op de successen van Paars I. Het was – in de woorden van een openhartige Gerrit Zalm – pappen en nathouden.
In die laatste categorie valt ook het kabinet-Balkenende IV. Minister Donner heeft het nog manmoedig geprobeerd met het ontslagrecht. Hij verliet met lege handen en gebutst het strijdperk. Dank was er slechts van PvdA-fractieleider Mariëtte Hamer, die in een interview trots opsomde wat haar partij allemaal weet tegen te houden. Symbolisch voor het gedrag van een regeringscoalitie die zich voorgenomen heeft om niet te regeren.
De ‘Vogelaarwijken’ waren het enige echt onderscheidende project van dit kabinet waarmee inhoud gegeven kon worden aan de leuze ’samen leven, samen werken’. Het bleek een bestuurlijk en politiek moeras. Bestuurlijk omdat het Rijk geen instrumenten heeft om de belangrijkste uitvoerders, de woningcorporaties, aan te sturen. Ook hier wreekt zich het vastzittende woningmarktdossier. Minister Vogelaar was afhankelijk van de goede wil van de corporaties, maar in zo’n geval helpt het natuurlijk niet als diezelfde corporaties door de minister van Financiën worden geplunderd.

Financiële crisis als geschenk uit de hemel

Toen kwam de financiële crisis. In zekere zin was het een geschenk voor het kabinet, want opeens lag daar wat zo ontbrak in de geïllustreerde folder van het coalitieakkoord: een regeeragenda. Wouter Bos kon uitgroeien tot een competente crisismanager. De crisis maakte het taboe op de verhoging van de pensioenleeftijd alsnog bespreekbaar, terwijl die tegelijkertijd een elegante aftocht bood voor de desastreuze en impopulaire vliegtaks. Bovendien bood de crisis de kans de budgettaire teugels te laten vieren onder het motto van het stimuleren van de economie. Door de crisis diende zich een eclatante mogelijkheid aan om Balkenende IV weer te laten regeren. Om beleid te maken. Om geloofwaardigheid terug te winnen.
Crises scherpen het zicht op hoofd- en bijzaken. Een crisis kan partners tot elkaar brengen, omdat die natte handdoek in de badkamer er opeens niet meer toe doet. (Zie ook ‘Crises zijn een zegen en duurzaamheid is een revolutie’.) Een crisis kan ze ook juist verder uit elkaar drijven. Dat laatste is gebeurd bij dit kabinet. Bestuurlijk was het instellen van twintig ambtelijke commissies die de tijd nemen om bezuinigingsopties uit te werken rationeel en verstandig. Maar politiek gezien was het een zwaktebod. Juist in tijden van crisis willen mensen enig gevoel voor richting krijgen. Wat vindt de overheid belangrijk om te behouden en wat staat ter discussie? De regering zei slechts dat ‘niets meer taboe is’. Maar bedoeld werd: in de coalitie is nog steeds alles taboe als het gaat om keuzes maken.
Maar het ging niet alleen om die twintig ambtelijke commissies. Er kwamen ook de Commissie-Bakker, die werd ingesteld na het conflict in het kabinet over het ontslagrecht, de Commissie-Elverding, die onderzoek deed naar de mogelijkheden om de besluitvorming over infrastructurele projecten te versnellen, vijf commissies die voor het pensioenstelsel en dan hebben we het nog niet eens over de SER, die inmiddels weer helemaal terug is als de plek waar de hete aardappelen worden geparkeerd. Daar waar de onmacht regeert floreren de commissies.
Hoe nu verder? Hervormingen zijn nodig, zoveel is duidelijk. Daarvoor maakt een voortijdige val van dit kabinet weinig verschil, want de regering had al duidelijk gemaakt pas in 2011 echt te gaan bezuinigen. De echte keuzen zouden dus sowieso al bij de kiezer zijn komen te liggen.

De kiezer heeft gesproken

Bij de bestuurlijke elites in Nederland hoor je de vrees doorklinken voor een onregeerbaar land. De kiezers zijn op drift, hebben geen vertrouwen meer in bestuurders en de politieke partijen hebben daar geen antwoord op.
Verhagen blokkeerde een rechtse coalitie ondanks het feit dat de PVV en VVD als grote winnaars uit de verkiezingen zijn gekomen. Moet het landsbelang dan wijken als het partijbelang dit vraagt? Niemand in Den Haag vond het blijkbaar vreemd; Verhagen kwam ermee weg. Dat de kiezer gefrustreerd raakt en dat het vertrouwen in de politiek opnieuw een forse deuk heeft gekregen, schijnt niemand in Den Haag echt te raken. Die kiezer heeft toch net mogen kiezen? Maar viel er eigenlijk wel wat te kiezen?
Tegen die achtergrond gaat het misschien te ver om het gebrek aan daadkracht uitsluitend deze regeringsploeg aan te wrijven. De kiezers waren hervormingsmoe en werden door de luisterende politici op hun wenken bediend.

Hervormingsmoeheid

Waar komt die hervormingsmoeheid eigenlijk vandaan? Ach, we hebben twintig jaar welvaartsgroei gehad, waarin de massawerkloosheid is verdwenen. Er valt veel te verliezen, of het nu je ontslagvergoeding is, je vut-uitkering, je aftrekposten of je vrije uitzicht op de weilanden. Angsten die gevoed worden door de snel veranderende technologie, de multiculturele samenleving en de concurrentie uit Oost-Europa, China en straks India.
Maar die veranderende wereld is een feit. Sterker nog, er is een economische crisis die veel op losse schroeven zet. We willen het nog steeds niet weten. We noemen werklozen deeltijd-ww’ers. Sociale partners gaan gewoon door met het afspreken van loonsverhogingen. Lokale en landelijke politici slaan piketpalen waar in ieder geval niet gesneden mag worden.
De crisis mag dieper zijn dan in de jaren tachtig, anders dan toen wordt die alleen nog gevoeld in de boekhouding van de overheid en bedrijven. Pas als dat anders wordt, groeit de bereidheid tot veranderen. En groeit de behoefte aan politici die in plaats van luisteren naar de klagende burger leiding willen geven aan veranderingen. Die het lange-termijnlandsbelang weer stellen boven korte-termijnpartijbelang. Die bedrijven en burgers inspireren om verder te kijken dan het eigenbelang. Die doelmatigheid niet verwarren met goedkoop kosten besparen. Die desnoods in staat zijn om draagvlak te creëren bij wisselende coalities.
Want u dacht toch niet dat er werkelijk kiezers zijn, die het volledig eens zijn met alle standpunten van Wilders, Cohen, Rutte of Halsema? Vergeet alle onzin en ga lekker regeren, bij voorkeur zelfs zonder regeerakkoord. Laat de Tweede Kamer maar oordelen want die hebben we tenslotte als kiezers gekozen.
Misschien dat Balkenende IV dan postuum nog enige waardering krijgt. Want dat kabinet heeft ons geleerd dat een regering alleen bestaansrecht heeft als ze wil regeren. (Zie ook ‘Laat de crisis niet voor niets zijn geweest’.)

Bron:
Ed Groot, ‘Samen werken, samen leven?’.In: Het Financieele Dagblad. 20 februari 2010.

Download:         

Gerelateerde artikelen:

1. Balkenende zat van negativisme
2. Wilders als slimste jongetje uit de klas pest meester Balkenende

Asfalteren van Schiermonnikoog

In de CPB-beschouwingen wordt een grote financiële last toegeschreven aan de zorgsector, vooral door de vergrijzing. Bij het direct extrapoleren van de huidige gang van zaken naar de toekomst zal dit ongetwijfeld zo zijn. Als we echter als samenleving kiezen voor een gemiddeld lang, werkzaam en goed verzorgd leven, dan is dit een bron van grote werkgelegenheid en een enorme kostenreductie. 
En als we kijken  naar investeringen in de fysieke infrastructuur, dan  zal het CPB ongetwijfeld een goed zicht hebben  op het budgettaire beslag ervan en op de gevolgen voor de nationale bestedingen. Het CPB kan echter weinig zeggen over wat die investeringen  betekenen voor de mobiliteit of de files. De modellen van het CPB hebben moeite met het verschil in gerichte investeringen in het Nederlandse wegennet en het asfalteren van Schiermonnikoog. De kosten zijn gelijk, maar de baten als bijvoorbeeld een betere mobiliteit of vermindering van files worden niet gekwantificeerd.
Het CPB ziet stimulering als  een kostenpost en onzekere  opbrengsten  mogen niet ingeboekt worden. Maar zijn er dan geen andere mogelijkheden dan  in kille bezuinigingstermen te denken? Waarschijnlijk zal de meest fantasieloze partij het best scoren bij het CPB. Die investeert tenslotte niet in luchtkastelen zoals een betere toekomst.

Populisme en de hypotheekrente aftrek

Als het om de woningmarkt gaat, hebben alle politieke partijen zo  hun eigen opvattingen over de financiering van het wonen. Ze discussiëren driftig over een eventuele beperking van de hypotheekrenteaftrek. Het CPB probeert al enige  tijd meer zicht te krijgen op de effecten van maatregelen , maar kan het verlossende woord niet spreken. Weliswaar heeft het recentelijk een theoretisch model ontwikkeld, maar dat staat nog te zeer in de peuterschoenen om gezaghebbende uitspraken te rechtvaardigen over de daadwerkelijke beleidseffecten, omdat met een paar belangrijke zaken geen rekening wordt gehouden.
In de eerste plaats is het model volledig gebaseerd op cijfers over 2005. Dat we inmiddels een wereldwijde vertrouwenscrisis hebben beleefd, met mogelijk grote naschokken als we met het vertrouwen van de burgers niet zorgvuldig omgaan, speelt in het model geen rol. Dat alleen al de discussie over de hypotheekrenteaftrek kopers en verkopers kopschuw maakt en ertoe leidt dat op de woningmarkt iedereen blijft zitten waar hij zit, wordt niet meegenomen in het model. Eigenlijk is het CPB-model vooral geschikt om te kijken waar we in de 2005 zouden zijn uitgekomen als we in bijvoorbeeld 1980 bepaalde maatregelen zouden hebben genomen. Interessant in theorie, maar niet voor de praktijk van hier en nu.
Een ander manco is, dat het model niet toestaat dat op verschillende segmenten van de koopwoningmarkt verschillende effecten kunnen optreden, zoals in de prijsontwikkeling. Dit is echter wel van groot belang om de gevolgen van bepaalde maatregelen te kunnen inschatten. Denk aan de regelmatig gehoorde suggestie dat de hypotheekrente prima zou kunnen worden beperkt voor woningen boven een bepaalde waardegrens. Velen denken dat een dergelijke maatregel alleen de mensen met de ’sterkste schouders’ raakt. De realiteit is anders. Immers, als de woonkosten in een duur huis stijgen, zullen sommige huizenzoekers willen of moeten uitwijken naar een goedkoper koopsegment. Dat werkt door naar beneden in de markt. Juist in de lagere regionen wordt het hierdoor extra dringen. Wie had gedacht dat juist mensen met een veel smallere beurs door een dergelijke maatregel behoorlijk in de wielen kunnen worden gereden, in de zin dat het voor hen nog moeilijker wordt om hun woonwensen te realiseren? In elk geval niet het Centraal Planbureau.

Gebrek aan visie: oorzaak of gevolg?

Vast staat dat binnen het publieke domein bestuurlijk Nederland een forse uitdaging te wachten staat. Zo zullen in de maatschappij een meer individuele vraagstelling en grotere zelfredzaamheid worden nagestreefd. Dit in combinatie met een 24- uurseconomie.
De dienstverlening naar burgers en bedrijven zal in toenemende mate een proactief karakter krijgen. De persoonlijke benadering zal verdwijnen, de personificatie zal toenemen en cafetariamodellen zullen aan populariteit winnen. Hierdoor krijgen burgers en bedrijven meer keuzes, maar is het prijskaartje van de dienstverlening afhankelijk van het gekozen serviceniveau.
Maar onze overheid ziet morgen nog steeds als alleen maar twee dagen later dan gisteren. 

• De eendimensionale bestuurlijke kijk op vergrijzing kunnen we illustreren aan de hand van een aantal voorbeelden. Zo wordt het dreigende lerarentekort enkel als een vervangingsvraagstuk benaderd. Maar de vergrijzing leidt ook tot een andere onderwijsbehoefte, namelijk aan permanente educatie om langer te kunnen doorwerken.
• In de zorgsector worden arbeidsbesparende oplossingen, zoals internethulpverlening voor ouderen, ingezet. Ouderen hechten echter veel waarde aan een persoonlijk contact, waardoor dit dienstverleningsconcept onvoldoende aansluit op de doelgroep.
• Veel gemeenten zien in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning hun uitgaven toenemen en handelen daarnaar, maar beseffen daarbij onvoldoende wat de effecten van de sterke toename van eengezinshuishoudingen – over 30 jaar 900.000 meer dan nu – op de lokale belastinginkomsten zullen zijn.
• In 1927 bekrachtigde koningin Wilhelmina de cao-wet. Tien jaar later volgde een aanvulling: de wet tot het algemeen verbindend verklaren van cao’s. Anno 2010 valt bijna 85% van alle werknemers in Nederland onder één of andere cao. Niet of nauwelijks worden vragen gesteld over nut en noodzaak van het hebben van een cao. Arbeidsverhoudingen zijn echter veranderd, schrijnende armoede is uitgebannen, arbeiders zijn werknemers die aangesproken worden op persoonlijke verantwoordelijkheid. Cao-afspraken worden gemaakt door werkgevers en vakbonden. Hierbij hebben vakbondsleden, bij elkaar minder dan 10% van werkend Nederland, een beslissende stem. Vervolgens verklaart de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de cao bindend voor een hele bedrijfstak – vrijwel alle bedrijfstak-cao’s zijn algemeen bindend verklaard. Anno 2010 een archaïsche betutteling.

Om te voorkomen dat de demografie zelf de sturende factor wordt, zal de overheid daarom meer moeten samenwerken in het publiek-private domein, innovatieve mogelijkheden moeten  benutten en wijzigingen in wet- en regelgeving moeten doorvoeren.
De recente bezuinigingsvoorstellen van de ambtelijke commissies echter zouden er wel eens toe kunnen leiden dat men in Nederland juist terugvalt in oude gewoontes. Nieuwe samenwerkingsvormen en integrale vergrijzingsoplossingen worden dan al gauw ondergeschikt gemaakt aan korte termijn kostenmaatregelen. En het  CPB applaudisseert aan de zijlijn.

Denk niet dat politiek een wetenschap is

Toch lijkt het CPB ook zijn nut te hebben, nu de verkiezingsdebatten weer voor de deur staan. Traditioneel rekent het CPB in de aanloop naar de verkiezingen  de verkiezingsprogramma’s van de politieke partijen door. Het is een publiek geheim dat veel partijen slechts met de grootst mogelijke tegenzin naar het CPB-hoofdkwartier gaan. Het is immers geen pretje om je in het CPB-keurslijf te persen, om te horen dat een ingeboekte bezuiniging onrealistisch is, om je plannen te moeten specificeren, waar je ze liever enigszins in het vage zou  houden.
Zonder de disciplinerende werking van de CPB-doorrekening kunnen partijen zich veel makkelijker ‘rijk rekenen’ door bijvoorbeeld uit te gaan van een hogere economische groei, een andere definitie van het overheidstekort of een grotere effectiviteit van voorgestelde maatregelen.
Duidelijk is in elk geval dat de debatten worden gevoerd op de cijfertjes en niet op visie, op de communicatieve vermogens van de poppetjes, die ook al aardig vergrijzen. Er wordt met name gediscussieerd  over het verleden en over wat er uit het verleden geschrapt moet worden. Want  volgens het CPB is dat wat telt.
Als we echter steeds weer van politici krijgen te horen “Met de wijsheid van nu ….”, dan zullen we ook in de toekomst achter de feiten aan blijven rennen. Misschien moeten we daarom als kiezer nu maar eens onze verantwoordelijkheid nemen en kiezen voor de toekomst. (Zie ook ‘Keuzes steeds vaker op basis van reflex in plaats van reflectie’.) Of beperkt u uw bijdrage aan de toekomst liever tot het indraaien van een spaarlampje?

Bronnen:
Rob Mulder, ‘CPB disciplineert partijprogram’. In:  Het Financieele Dagblad. 16 april 2010.
Gertjan Baars, Anneke Offereins, ‘ Kijk anders naar vergrijzing’.  In: Het Financieele Dagblad. 21 april.
Herb Prooy, ‘Archaïsch’. In: Het Financieele Dagblad. 21 april 2010.
Karel Zeldenrust,  ‘CPB-uitkomsten veel beter uitleggen’. In:  Het Financieele Dagblad. 22 april 2010.

Download:         

Gerelateerde artikelen:

1. Projectleider met gezond boerenverstand gevraagd
2. Je succes wordt niet meer bepaald door je merk, maar door je identiteit en je authenticiteit
3. Van je geluk wordt 10 procent bepaald door je omgeving en 90 procent door hoe je hiermee omgaat

Het is een gevolg van het feit dat politici hun ideologische veren zijn kwijtgeraakt. Ze hebben geen mening meer vanuit een ideologie. Hun standpunt moet de schijn hebben van objectiviteit. Zelden komt nog een politicus uit voor zijn ideologische kleur, stelt politieke opvatting boven kennis van vermeende experts zoals het Centraal Planbureau.
Politici zijn gevangen in de mythe van de objectiviteit. Alles moet meetbaar, bewezen en doorgerekend worden. Maar de kiezer gelooft het niet meer. (Zie ook ‘Balkenende zat van negativisme’.) Hij weet wel beter. Hij heeft al zoveel koopkrachtplaatjes gezien met het stempel van het Centraal Planbureau. Daarom doen narren als Wilders het goed. Wilders staat gewoon ergens voor en zegt dat ook. Dat geldt ook voor Femke Halsema en Alexander Pechtold. Zij geven hun mening en dat spreekt aan. Wij zitten immers niet te wachten op leiders die gelijk hebben. Burgers willen leiders die gelijk krijgen. Politici moeten weer erkennen dat ze ideologisch bezig zijn en de schijn van wetenschappelijkheid loslaten. Zo niet, dan weet de kiezer er wel raad mee.

Het gaat om geloofwaardigheid; gelijk bestaat niet

Feiten en pogingen draagvlak te verwerven lokken kiezers niet terug. De kiezer weet dat sociaal maatschappelijke feiten niet absoluut zijn en dat draagvlak altijd van tijdelijke aard is. Wanneer we over de inrichting van de maatschappij spreken, zijn feiten belangrijk, maar ze zijn niet alleen doorslaggevend. Armoede, vreemdelingen, financieel beleid, het leger, het onderwijs, het zijn allemaal abstracties die naar hartelust door elke kiezer op zijn eigen manier worden ervaren. Soms positief en soms negatief. Politici zijn radeloze technocraten geworden die niet weten wat ze met de huidige uitdagingen aan moeten en zich maar verschuilen achter zogenaamde experts. Vandaar dat de kreet “met de kennis van nu …” door Balkenende weer werd gelanceerd en door veel politici opnieuw werd omarmd. Helaas maakt dit hen niet geloofwaardiger; kiezers kiezen politici niet om hun feitenkennis, maar om wat ze er ideologisch mee doen. Geen reflexpolitiek, maar keuzes op basis van reflectie.
De pers echter wil nu een uitspraak en dus  willen politici nu gevraagd worden in ‘Pauw en Witteman’, in Nova, in ‘De wereld draait door’. Morgen immers hebben deze programma’s weer nieuwe issues. Dus vandaag moeten ze erbij zijn. Voor de kijkcijfers is het van belang, dat politici uit de heup schieten. Helaas beseffen veel politici niet, dat zij weinig opschieten met kijkcijfers en alleen maar bijdragen aan de amusementswaarde van deze programma’s. En daar is het de presentatoren en de kijkers om begonnen. Want denken politici nu echt, dat wij er als kijker na een dag hard werken nog op zitten te wachten dat we ons moeten verdiepen in politieke kwesties? We weten allang wie onze favorieten zijn  en dus ook wie de vijand is. Laat iedere speler dat op een prettige manier bevestigen. Het is  een soort Tom & Jerry: je ziet van te voren aankomen wat er gaat gebeuren en dan gebeurt het ook nog.  Politici begrijpen niet, dat Wilders geen nuances laat blijken. Zo is het land toch niet te regeren? Maar dat weet Wilders ook. Dat heeft hij laten zien in Almere en Den Haag. Hij blijft lekker in de oppositie zitten. Dan hoeft hij zijn spelletje niet te veranderen. Wilders zul je nooit kunnen verwijten dat hij draait. Zijn verhaal is niet actueel, maar ideologisch. Hij is net zo voorspelbaar als Tom & Jerry of als Roadrunner. En daar houden zijn fans van. Om dezelfde reden houden de fans van Bas van der Vlies van Bas van der Vlies. Het gaat om geloofwaardigheid. (Zie ook ‘Wilders als slimste jongetje uit de klas pest meester Balkenende’.)

Politici zijn toch niet dom?

Aan de uitdagers van Wilders de taak te laten zien dat zij een krachtiger antwoord hebben dan Wilders. Wilders’ waarheid vraagt een overtuigende andere waarheid, een waarheid die is gestoeld op een ander mensbeeld. Wetenschappelijke objectiviteit bestaat niet in de politiek. Dat is ook het laatste wat kiezers van politici verwachten. Politieke objectiviteit bestaat uit echtheid, uit politici die echt ergens voor staan. Daardoor kan zelfs een verwerpelijke boodschap aantrekkelijk worden.
Een handvat hiervoor is al meer dan 30 jaar geleden gegeven door Robert Dilts. Dilts is een van de ontwikkelaars, tevens schrijver, trainer en coach, van Neurolinguïstisch Programmeren (NLP). In de Unified Field Theory ontwikkelde Dilts de ‘logische niveaus van leren’ uit de cybernetica, ook wel systeemtheorie, van Gregory Bateson verder uit. Volgens zijn theorie zijn er zes logische niveaus waarop mensen dingen leren en aannemen. Als er een probleem is, ligt de oplossing van dat probleem vaak op een ander niveau dan het niveau van het gepresenteerde probleem. Een verandering op een hoger niveau heeft altijd automatisch een verandering op de lager niveaus tot gevolg. Om een probleem afdoende te verhelpen, zal iemand moeten werken op het betreffende niveau of het niveau erboven. De niveaus zijn, gerangschikt naar mate van belangrijkheid:

1. zingeving (of spiritualiteit)
2. missie en identiteit
3. overtuiging
4. competenties
5. gedrag
6. omgeving

De reflexreacties van veel politici bevinden zich op het laagste niveau. Er gebeurt iets en daardoor moet er beleid gemaakt worden. Wilders doet dat geheel anders. Als er iets gebeurt, dan kijkt hij of dit past in de overtuiging gebaseerd op zijn mensbeeld. Hij lijkt te regeren op het niveau van gedrag (en dus niet op het niveau van overtuiging). Zeer voorspelbaar en dus ijzersterk. Politici die trachten dit te bestrijden door op het hogere niveau van compenties te reageren, komen van een koude kermis thuis. Wilders vertoont wel narrig gedrag, maar hij spreekt de mensen aan op het niveau van overtuiging. Dat herkennen zijn fans. Alle argumenten worden met een glimlach terzijde geschoven. Slechts op het niveau van missie en identiteit kan Wilders bestreden worden. 
Laten we wel wezen, een land krijgt de leiders die het verdient. Steeds meer mensen denken onmiddellijk te moeten reageren. In een reflex. Tijd voor reflectie nemen we niet meer. Want stel je voor dat we te laat zijn en niet meer meekunnen. Eerder schreven we al: ‘Oudere van boven de 20, pak je rollator en ga in het park wandelen’. Misschien zouden we toch eens even moeten nadenken. Die tijd die krijgen we,  als onze actualiteitenprogramma’s binnenkort hun hoge amusementswaarde verliezen.

Bronnen: 
Frank Jan de Graaf,  ’Schud de ideologische veren weer op’. In: Het Financieele Dagblad. 25 maart 2010.
Wikipedia

Download:         

Gerelateerde artikelen:

1. Plaats klantorderontkoppelpunt (KOOP) is basis voor optimale klantgerichtheid en kosten
2. Lagere overheden kiezen steeds vaker voor ISO 27002 als norm voor de informatiebeveiliging
3. Keuzes bij de invoering van NEN 7510 nader toegelicht

Het leek vooral een ouderwetse kwajongensruzie. “Zij zijn begonnen!” riep iedereen om het hardst. Balkenende refereerde in het kader van ‘de eenheid van kabinetsbeleid’ aan de botte weigering van Bos om mee te gaan in zijn voorstel  om alle opties voor Uruzgan open te houden. Maar na het kamerdebat over Uruzgan was het natuurlijk niet te verwachten dat Bos daarin mee zou gaan. Bos op zijn beurt refereerde aan het kabinetsbesluit uit 2007, waarin werd  bepaald dat eind 2010 de laatste Nederlandse militair uit Uruzgan moet zijn verdwenen, hiermee voorbijgaand aan mogelijk ‘voorschrijdend inzicht’, waarvan zeker sprake was en waarover ook daadwerkelijk is  gesproken. Naar verluidt heeft Maxime Verhagen gedreigd om op te stappen als het CDA op zijn schreden terug zou keren. Dat gebeurde binnenskamers. Maar daarmee was er voor Balkenende geen weg terug meer.

De breuk valt niet uit te leggen

Natuurlijk valt deze breuk niet uit te leggen aan de kiezer. Het kabinet stond op het punt een aantal belangrijke beslissingen te nemen en dan struikelt het over deze molshoop, een woordspelletje waarvoor tig elegante oplossingen zouden zijn geweest, zonder dat daarbij één van de partijen gezichtsverlies zou lijden. Maar juist deze molshoop bleek een onneembare horde voor dit kabinet. En dat terwijl de volgende dossiers nog op tafel liggen te wachten op politieke besluitvorming:

• het AOW plan;
• de miljarden bezuinigingen van de twintig werkgroepen;
• de gedragsregels voor overheden die op de markt opereren;
• de aanpassing van het FES (Fonds Economische Structuurversterking);
• de nieuwe aanbestedingswet;
• het maximeren van ontslagvergoedingen voor hogere inkomens;
• het spreekrecht van or’s op aandeelhoudersvergaderingen;
• de vrije keuze om de AOW tot 70 jaar uit te stellen;
• de kilometerheffing; 
• de wetgeving om de besluitvorming over infrastructuur te versnellen, van heel veel belang voor de bouwsector; 
• de landelijke uitrol van de ov-chipkaart; 
• duurzaam inkopen door de overheid;
• het binden van topinkomens in de (semi)publieke sector aan de  balkenendenorm.

Zeker gelet op het feit dat het een vrijwel onmogelijke opgave is om na de verkiezingen een nieuwe coalitie te vormen (zie ook ‘Balkenende zat van negativisme’), had dit nooit mogen gebeuren. Bij alle betrokkenen was het leiderschap ver te zoeken.

Verhagen was weer de splijtzwam

De rol van Verhagen is zoals meestal een rol op de achtergrond. Gepokt en gemazeld in de achterkamertjes politiek – sorry, ik bedoel natuurlijk in het diplomatieke overleg – schoot hij zijn pijlen loepzuiver af. In feite begon het al in september 2009, toen Verhagen aankaartte, dat het kabinetsbesluit over terugtrekking uit Uruzgan misschien heroverwogen moest worden. Dit in het kader van de Obama-politiek met betrekking tot Afghanistan. Juist omdat links Nederland tot de fanclub van Obama gerekend mag worden, werd dit niet direct van tafel geveegd en stapje voor stapje op de agenda van het kabinet geplaatst. Nee natuurlijk niet om terug te komen op een eerder besluit, maar vooral om Obama te steunen. Bos c.s. wilden wel meedenken, wat uiteindelijk leidde tot het formele verzoek van de NAVO aan Nederland om nog niet uit Uruzgan weg te gaan. Iedereen weet, dat de NAVO nooit een verzoek doet, als een land niet duidelijk heeft aangegeven er positief over te denken. Souffleur van dienst was dus Maxime Verhagen.

Op deze manier werd de PvdA voor het blok gezet. Wouter Bos hapte. De discussie ging ineens niet meer over Uruzgan, maar over de poppetjes. De poppen waren aan het dansen. Dat leidde tot een kamerdebat. En tijdens dit debat, daags voor de val van het kabinet, gooide Verhagen de deur definitief in het slot. Hij zei: “U denkt toch niet dat ik zo naïef ben, dat ik de NAVO opties laat voorstellen, waarop een veto rust.” Hiermee veegde hij in één klap het eerdere kabinetsbesluit over terugtrekking van tafel en bestempelde hij ‘alle opties open’ tot een onwrikbare realiteit. Want wie zou Verhagen naïef willen noemen? De kamer in elk geval niet! Iedere weg naar een elegant compromis was  hiermee definitief om zeep geholpen. Dat vervolgens Verhagen Balkenende dwong om te kiezen voor hem of voor de PvdA, blokkeerde de laatste vluchtroute naar het compromis.

Verhagen de Raspoetin van tsaar Jan Peter?

Je zou kunnen zeggen, dat dit toeval is. Een samenloop van omstandigheden. Maar het was niet de eerste keer dat Maxime Verhagen een hoofdrol speelt in de samenwerking tussen Balkenende en Bos.

Premier Balkenende zei in de verkiezingsstrijd van 2006 tegen Bos. ‘U draait en u bent niet eerlijk.’ Deze beschaafde vorm om iemand voor leugenaar uit te maken, zou zijn ingefluisterd door Verhagen, sinds 2002 een belangrijke politieke steun en toeverlaat van de premier. Drie jaar voor het inmiddels legendarische verwijt van Balkenende was Verhagen, kennelijk geëmotioneerd, veel directer tegen Bos. Beiden waren op dat moment fractievoorzitter en vanuit zijn Kamerbankje siste Verhagen Bos tijdens een debat toe: ‘Leugens, leugens, leugens.’ De analyse dat in 2003 de formatieonderhandelingen met de PvdA zijn gestaakt op instigatie van Verhagen, is hardnekkig en sluit aan bij de harde verwijten die hij destijds publiekelijk maakte.

De revanche voor Bos kwam nu uit het rapport van de commissie Davids. Een passage die speelt in maart 2003, in aanloop naar de invasie in Irak, terwijl Balkenende en Bos pogen een kabinet te formeren – wat mislukt. De commissie-Davids schrijft op pagina 146 van haar rapport: ‘Ter verklaring van de voor het CDA onverwachte opstelling van Bos wordt meestal Verhagen als getuige aangehaald. Deze vertelde de Commissie (Davids) wat hij op 18 maart 2003 ook aan Balkenende liet weten. Tijdens het debat zou hij een koffiepauze in het etablissement Dudok hebben gehouden, alwaar tv-opnamen plaatsvonden. Daar ontmoette hij het lid van de PvdA-fractie Albayrak. Deze zou Verhagen hebben gezegd dat Bos door zijn fractie was teruggefloten, hetgeen de radicale opstelling van Bos in het debat verklaarde. Het verhaal dat Bos zou zijn teruggefloten door zijn eigen fractie, is vervolgens een eigen leven gaan leiden in de pers en in allerlei terugblikken op deze episode in de Haagse versie van het Irakdrama.’

Davids vervolgt: ‘Op basis van de bandopnamen van het PvdA-fractieberaad van 18 maart en de verklaring van Albayrak tegenover de Commissie dat zij niet met Verhagen heeft gesproken, constateert de Commissie dat Bos niet werd teruggefloten.’
Leugens, leugens, leugens, maar nu van Verhagen, moet op basis van deze passage de harde conclusie zijn. Het frappante is, dat voor de val van het kabinet het gerucht weer opdook dat Bos zou zijn teruggefloten door zijn fractie, net als zeven jaar geleden, maar deze keer over Uruzgan. Ook politieke vossen verliezen hun streken blijkbaar niet.

Op diezelfde dag kwam Verhagen naar buiten met een verzoek van de secretaris-generaal van de NAVO om met een weliswaar kleinere missie toch een jaar langer in Uruzgan te blijven. Twee dagen later sprak heel Nederland alleen nog maar over die brief en over de dubieuze rol die Bos hier volgens het CDA bij gespeeld zou hebben. De overwinning van de PvdA inzake Davids was snel vergeten.

Zo’n verrassing past net iets te goed bij het politieke raspaardje Verhagen. Het CDA was knock-out, maar toch was de PvdA in de publieke opinie de verliezer. Er was niet één rel, er waren opeens twee. En de laatste telt.

Met de wijsheid van nu ….

Nu, enkele dagen na de val van Balkenende IV, kijk ik met u terug. ‘Met de wijsheid van nu …..’, was in de afgelopen maanden een gevleugeld woord. Met de wijsheid van nu had Balkenende niet zo uit zijn slof moeten schieten over de bevindingen van het rapport van de Commissie Davids. Dat maakte hem bij de kiezers tot aangeschoten wild. Maar met de wijsheid van nu had Balkenende zich vooral moeten realiseren, dat zijn grootste gevaar zich in eigen gelederen bevond. Maxime Verhagen blokkeerde de wegen tot elegante compromissen, zodat het niet meer de keuze was tussen een goede oplossing voor Uruzgan of een betere oplossing voor Uruzgan, maar de keuze tussen persoonlijke nederlagen. En ja natuurlijk, daar kan geen landsbelang tegenop.

Gelukkig blijft Balkenende eerste man van het CDA. Hij is niet de premier geworden van de EU. En hij mag het weer proberen als lijsttrekker. Met Verhagen zou het CDA een beduidend hoger politiek profiel krijgen dan met Balkenende. Verhagen is voor een beter zichtbare keuze van Nederland voor de Europese Unie, hij is in dat kader voor een sterkere Europese defensie en bijvoorbeeld voor meer kernenergie. En Verhagen kennende, zal hij zijn zin krijgen. Linksom of rechtsom. Raspoetin is tijdig vermoord. Zo erg hoeft het met Verhagen niet af te lopen. Maar nu de AOW-regeling toch weer in de ijskast is gezet, mag Verhagen wat mij betreft met pensioen. Zelfs van mijn belastingcenten.

Delen van dit artikel zijn overgenomen uit:
Klaas Broekhuizen, ‘Slinkse imago zit Maxime Verhagen in de weg’. In: Het Financieele Dagblad. 15 februari 2010.

Download:         

Gerelateerde artikelen:

1. Balkenende zat van negativisme
2. Lessons learned van Balkenende IV
3. Cursus De psychologie achter de verkoop

1. Laat u zich ook gek maken?
2. Bedrijven snijden te snel en te diep in het personeelsbestand
3. CFO ziet grote kansen in crisis
4. Vier acties om de crisis te overleven
5. En nog zeven manieren om de crisis te overleven
6. Mensen ontslaan in zware tijden is soms dom
7. Medewerker van de toekomst is loyaal ook zonder bonus

1. Laat u zich ook gek maken?

Ondanks de summiere berichtgeving in de media zal het u waarschijnlijk toch niet geheel zijn ontgaan: de wereld bevindt zich in een crisis en in recessie. Maar maakt u zich vooral niet ongerust. De echte klap gaat pas na de vakantieperiode vallen. U hoeft zich dus nu nog geen zorgen te maken. Als u gewoon, net als veel beursgenoteerde bedrijven, uw lange termijn visie terugschroeft naar drie weken, dan hebt u dit probleem weer onder controle. Als extraatje is er ook nog een pandemie uitgebroken, die volgens de geleerden dit najaar echt gaat uitpakken, als iedereen vanuit alle uithoeken van de wereld het virus importeert naar ons dichtbevolkte landje.
Natuurlijk volgen ook wij de ontwikkelingen en geven wij links en rechts wat adviezen (zie ‘Recessie dwingt ICT-bedrijven tot herziening SWOT-analyse’ of ‘Draaiboek bedrijfscontinuïteit bij acute grieppandemie’). Wij hebben gezien, dat het vaak neerkomt op ondernemerschap. Want met alleen management komt u er niet. Sommige bedrijfstakken zijn in hun huidige vorm aan het einde van hun levenscyclus gekomen. Maar met alleen ondernemerschap komt u er evenmin. We zien het gebeuren dat bedrijven soms zo wild regeren op de huidige situatie, dat het vertrouwen in de onderneming verloren gaat,zowel bij klanten als bij medewerkers. En dat is wel het laatste wat bedrijven nu kunnen gebruiken. ‘Vertrouwen komt immers te voet en gaat te paard’. (Zie ook ‘Controle is goed, maar vertrouwen is beter’.)
Bewaar uw rust, neem tijd om na te denken en doe inspiratie op. Dat is het beste advies dat ik u voor uw vakantie kan meegeven. Dit artikel is om u een beetje op weg te helpen. En als u al op vakantie bent geweest, dan heeft u dat advies vast al helemaal niet meer nodig.

2. Bedrijven snijden te snel en te diep in het personeelsbestand

De recessie blijkt ernstiger dan verwacht en is voorlopig nog niet voorbij. Nederlandse bedrijven verwachten komend jaar een omzetdaling van vijf tot 30 procent. Men ziet economisch herstel pas eind van 2010 of daarna intreden. Dit blijkt uit onderzoek van internationaal onderzoeks- en adviesbureau Hay Group in samenwerking met ControllersMagazine onder financiële managers van Nederlandse bedrijven.
Bedrijven snijden op dit moment niet alleen hun overtollige vet weg, maar zetten ook het mes in vitale activiteiten. Deelnemers aan het onderzoek geven aan dat meer dan de helft van de huidige kostenbesparingen ten koste gaat van zaken die waarde creëren in hun organisatie. “Er is haast en soms paniek, waardoor bij het hakken spaanders vallen,” aldus Herman Koning, director Business Solutions bij Hay Group: “Het is noodzakelijk snel te reageren om te overleven, maar wel zodanig dat je verder kan met vitale functies.”
Zo’n 30 procent van de Nederlandse bedrijven reduceert niet alleen kosten, maar doet juist nu investeringen. Deze bedrijven willen kansen pakken door nu marktaandeel te vergroten (34 procent), of sterker uit de recessie te komen dan de concurrent (52 procent). “Opvallend is dat deze bedrijven in dezelfde gebieden zowel kosten reduceren als investeren. Zij maken een kwaliteitsslag,” aldus Koning.
De meeste kosten worden gesneden in ondersteunende functies (Finance, HRM, marketing en IT) en Productie & Onderhoud. Kostenreducties in deze laatste categorie houden direct verband met (acute) vraaguitval. De sales functies en Research & Development worden relatief het minste geraakt. Hier wordt zelfs nog iets meer in geïnvesteerd, dan dat er in de kosten worden gesneden. Bedrijven die actief streven naar het vergroten van marktaandeel, doen dit met name door overname van concurrenten (80 procent).

3. CFO ziet grote kansen in crisis

Oké, het gaat niet goed met de economie. Maar in plaats van verlamd te raken door slechte vooruitzichten kunnen managers ook erkennen dat de recessie nieuwe kansen biedt. En dat doen ze. Uit onderzoek van Deloitte blijkt dat meer dan acht van de tien Britse CFO’s potentiële mogelijkheden ziet in de crisis.
Ondanks de aanhoudende kredietproblemen en de krimpende economie ziet driekwart juist nu mogelijkheden zijn marktaandeel te vergroten of bedrijven of middelen op te kopen tegen afbraakprijzen. Bijna tweederde van de CFO’s ziet de recessie als een uitgelezen kans hun lange termijn perspectieven te vergroten. Meer dan de helft vindt bovendien dat de crisis de kans biedt veranderingen door te voeren die eigenlijk voor de kredietcrisis doorgevoerd hadden moeten worden. Meer dan een derde is van plan te profiteren van de zwakke en goedkopere arbeidsmarkt en 38 procent verwacht zelfs meer personeel aan te nemen.
Volgens Ian Stewart, van Deloitte, wijst dit optimisme op het feit dat CFO’s – ondanks een focus op het verlagen van schulden en geld besparen – verder kijken dan de huidige crisis. Dit jaar zal alles draaien om het maximaliseren van de cash flow, het vergroten van het aandeelhoudersvertrouwen en kostenbesparing. Daarnaast staat risicoreductie hoog op de agenda van CFO’s. De grootste uitdaging voor CFO’s de komende maanden zal zijn om die potentieel tegenstrijdige prioriteiten met elkaar in evenwicht te brengen. Lukt hen dat, dan komen ze inderdaad sterker uit de crisis. (Zie ook ‘Normatief denken is dodelijk voor de klantgerichtheid’.)

4. Vier acties om de crisis te overleven

Passiviteit is vandaag de dag dan ook geen optie. Wie stil blijft zitten en wacht tot de crisis overwaait, gaat sombere tijden tegemoet. Zware investeringen zijn enigszins moeilijk tegenwoordig, maar managers hebben meer mogelijkheden om de toekomst er rooskleuriger uit te laten zien. Daarom de wijze lessen van een aantal goeroes. Misschien kunt u er wat mee?
Strategieprofessor Rosabeth Moss Kanter van de Harvard Business School identificeerde vier acties die bedrijven zonder hoge kosten of ingrijpende veranderingen kunnen helpen of zelfs redden:

• Neem initiatief. Elke crisis biedt kansen. Elke crisis laat ‘gaten’ in de markt en schept nieuwe behoeften. Wees selectief, maar sla toe als u de kans krijgt.
• Presenteer een nieuw idee of concept. Ideeën zijn goedkoop, althans in hun conceptfase. Ze bewijzen dat er initiatief wordt genomen en in de toekomst kunnen ze van onschatbare waarde zijn.
• Houd grote schoonmaak. In turbulente tijden moet u uw middelen besteden aan de diensten en producten met de hoogste toegevoegde waarde. Een ideaal moment dus om u te ontdoen van zieltogende producten en aftandse procedures.
• Help klanten succesvol te zijn. Leveranciers mogen niet werkloos toezien hoe hun klanten wegzinken. Help hen eens met kosteloze extra’s en advies. Ze zullen dit niet vergeten en u belonen met trouw en herhalingsaankopen, ook in de toekomst.

5. En nog zeven manieren om de crisis te overleven

Voor veel bedrijven geldt, dat medewerkers hun belangrijkste asset zijn. Niet alleen in goede, maar ook in slechte tijden. Open communicatie is essentieel om uw medewerkers gerust te stellen en vertrouwen en perspectief te geven. De volgende zeven aanbevelingen van Sirota Survey Intelligence kunnen u helpen:

• Ontwikkel een cultuur van samenwerking. Focus continu op vertrouwen, lange termijn doelen, gezamenlijk beslissingen nemen, open communicatie, openheid over de financiën en gelijke behandeling voor iedereen. Bedrijven die dat doen, presteren over het algemeen beter dan degenen die strikt hiërarchisch in elkaar zitten.
• Ga niet te snel over tot ontslagen. Stel eerst al het andere in het werk om kosten te reduceren en schrap pas in het personeelsbestand als het écht niet anders kan. Geloof het of niet, maar in ondernemingen die hun mensen als partners in plaats van nummers beschouwen en hun volle vertrouwen genieten, zullen mensen zich persoonlijk aanbieden om op te stappen als het echt nodig is. Ze weten immers dat het management alles in het werk heeft gesteld om dat te voorkomen.
• Doe wat u zegt. In zware tijden is het des te belangrijker dat medewerkers zich gesteund voelen door hun leidinggevenden. Zorg dat uw woorden en daden in overeenstemming zijn, alleen dan creëert u een werkplek waar iedereen zich gerespecteerd voelt.
• Besteed extra aandacht aan uw toppers. De beste mensen zijn degenen die altijd genoeg mogelijkheden hebben en dus vaak het snelst vertrekken in moeilijke tijden. Zorg er dus voor dat u hen niet verwaarloost en biedt hen voldoende doorgroei- en ontwikkelkansen.
• Betrek iedereen bij het behalen van de zakelijke doelstellingen. Een goede manier hiervoor is om een beloningssysteem in te stellen voor het behalen van bepaalde doelstellingen. Dergelijke initiatieven verhogen de motivatie en versterken de teamgeest.
• Betrek iedereen bij mogelijke oplossingen. Vooral in moeilijke tijden hebben managers de neiging plannen en informatie voor zich te houden. Open communicatie en hulp vragen bij het oplossen van problemen is echter een effectieve manier om het machteloze gevoel van medewerkers weg te nemen.
• Blijf functioneringsgesprekken voeren. Op die manier houdt u goed in de gaten wat er leeft op de werkvloer en hoe bang/onzeker uw mensen eventueel zijn. Tegelijkertijd levert het u goede feedback op over de effectiviteit van uw beslissingen en acties. Let op stressignalen en werkdruk om te voorkomen dat uw mensen een burn-out krijgen. Vooral nu is het belangrijk mensen gerust te stellen en eerlijk te zijn.

6. Mensen ontslaan in zware tijden is soms dom

De verleiding is soms groot om bij de eerste aanwijzingen dat er economisch zwaar weer op komst is, meteen in het personeelsbestand te gaan snijden. Maar dergelijke paniekreacties kunnen uiteindelijk duurder – en schadelijker – zijn dan proberen om de medewerkers aan boord te houden. Dat concludeert PricewaterhouseCoopers na nieuw onderzoek.
Een luchtige, flexibele benadering van het personeelsbeleid is volgens het kantoor vaak veel effectiever om slechtere marktomstandigheden te overleven. “Snijden in het personeelsbestand kan een logische reactie lijken in moeilijke tijden maar bedrijven moeten niet vergeten dat dit uiteindelijk een duur grapje kan blijken: zowel in het uitbetalen van ontslagpremies als in het later weer binnen moeten halen van nieuwe werknemers,” stelt Debra De’Ath van PwC. “Bedrijven kunnen beter creatieve manieren verzinnen hoe ze hun medewerkers kunnen belonen en inzetten.” Mogelijke alternatieven zijn bijvoorbeeld het instellen van flexibele werktijden, duobanen of parttime mogelijkheden. Ook het aanbieden van een sabbatical kan een optie zijn. Vaak willen mensen immers liever hun baan houden onder andere omstandigheden, dan hem helemaal kwijt te raken. Voor bedrijven is het voordeel dat ze, zodra het beter gaat, zonder hoge kosten toch de beschikking hebben over voldoende gekwalificeerd personeel.
Aangezien personeelskosten vaak tot wel tweederde van de totale bedrijfskosten beslaan, is het niet vreemd dat bedrijven juist op deze kosten willen besparen in tijden van onzekerheid. PwC stelt echter dat er betere manieren zijn om deze kosten slim te beheren dan onbezonnen te gaan snijden in het aantal werknemers. Denk aan het reduceren van onkostenvergoedingen, het herzien van bonussen en besparen op wervingskosten (zoals minder gebruik maken van werving- en selectiebureaus). De’Ath: “In de praktijk kun je ook denken aan het instellen van flexibele beloningen en secundaire arbeidsvoorwaarden of zelfs salarisverlagingen. Dergelijke simpele en goedkope ingrepen kunnen tot enorme besparingen leiden zonder dat u mensen gedwongen hoeft te ontslaan,” zegt.

7. Medewerker van de toekomst is loyaal ook zonder bonus

Niet geld, maar waarden en eerlijkheid binden de werknemer van de toekomst. Dat zeggen Bert Rorije en Sjaak Vink van Total Branding Collectief Het Stormt. De onderneming van de toekomst is volgens hen authentiek en belooft geen dingen die zij niet kan waarmaken. Bovenal is de onderneming van de toekomst dus eerlijk. Het bedrijfsleven gaat drastisch veranderen en de kredietcrisis zal die transformatie alleen maar versnellen. De onderneming van de toekomst is een organisatie die niet alleen voor klanten, maar voor de hele maatschappij relevantie heeft. (Zie ook ‘Waardecreatie belangrijker dan geld en macht’.)
Bij deze nieuwe generatie bedrijven is winst slechts een middel om de droom te financieren. Deze organisaties zijn daarom aantrekkelijk voor medewerkers die in dezelfde droom en hetzelfde doel geloven en elkaar daarvoor de mogelijkheden bieden. Zij hebben dan ook geen vette bonussen nodig om te presteren en zullen loyaal zijn.
Daarom, benut uw vakantie nu het nog kan. Welke droom wilt u realiseren en hoe inspireert u anderen om mee te dromen? (Zie ook ‘MVO is ondernemen met een ander doel dan alleen geld verdienen’.) Hoe slaagt u erin om anderen te enthousiasmeren?
Obama lukt het in deze moeilijke tijd: ‘Yes we can’. U kunt dat toch ook?

ZBC wenst u een prettige vakantie!

Download:         

Gerelateerde artikelen:

1. De impact van de recessie op uw online marketing communicatie
2. De recessie is een kans voor ICT-leveranciers met recurring business
3. Recessie dwingt ICT-bedrijven tot herziening SWOT-analyse

1. Nederlanders zijn zeurpieten
2. Gelijk hebben of gelijk krijgen
3. Vooral geen doelen behalen
4. Een onbetrouwbare of een incompetente overheid?

1. Nederlanders zijn zeurpieten

Mensen voelen zich veiliger, de lesuitval op scholen is teruggedrongen, leraren en agenten krijgen een hoger salaris, de economie draait goed en het huishoudboekje van de staat is op orde. Maar toch zijn veel burgers ontevreden.
Minister-president Balkenende heeft er geen pasklare verklaring voor. Hij vindt dat er de afgelopen tien jaar heel veel is verbeterd, maar de kloof met de burger, in 2002 genadeloos blootgelegd door Pim Fortuyn, bestaat nog steeds. De geschiedenis herhaalt zich, getuige de vele kiezers die anti-Haagse partijen steunen, zoals Rita Verdonks ToN en de PVV van Geert Wilders. En dat zit de premier heel erg dwars.
Hij stelt: ‘Dat zegt misschien iets over het karakter van Nederlanders. We zijn soms wat klagerig en wat negatief. Ons land staat er goed voor. Ik heb het gehad met het negativisme. Jezelf de put in praten. We doen het internationaal gezien geweldig, de werkloosheid is historisch laag en het inkomensniveau behoort tot het hoogste van Europa. Bovendien zijn mensen tevreden over de gezondheidszorg en andere publieke voorzieningen.’
Balkenende vervolgt: ‘Ik vind dat wij als kabinet juist oog hebben voor waar de pijn voor burgers zit. Wij nemen de agenda van de bevolking serieus. Wij maken Nederland gereed voor de toekomst. Een veiliger land, beter onderwijs en goede salarissen voor agenten en leraren. Ook doen we veel aan de files. Dat blijft een lastig punt. Net als de integratie. Dat speelde in 2002 en dat speelt nog steeds. Maar er is wel veel gebeurd, bijvoorbeeld hogere eisen stellen aan gezinshereniging. Ook doen we meer aan inburgering, verplichte beheersing van de Nederlandse taal. Mensen voelen dat. We zijn strikter en harder geworden. Aanwakkeren van haat vanuit moskeeën wordt niet meer getolereerd en we benoemen de problemen met Marokkaanse jongeren. Tegelijkertijd, dat is de andere kant van het verhaal, investeren we meer in onderling respect. We combineren de harde en zachte kant.’

2. Gelijk hebben of gelijk krijgen

Een schoolvoorbeeld van een eeuwenoud misverstand. Er bestaat een groot verschil tussen gelijk hebben en gelijk krijgen. Het interview met Jan Peter Balkenende in de Telegraaf van 17 mei 2008 laat een politicus zien, die bijzonder tevreden is over zichzelf. Zozeer zelfs, dat hij zich niet kan voorstellen dat er Nederlanders zijn, die het met hem oneens zijn. Hij noemt dit soort lieden negatievelingen en klagers. Hun ontevredenheid bestempelt hij als een karaktereigenschap of als een soort aangeboren afwijking.
Natuurlijk kan Balkenende het weten. Niet voor niets is het kabinet deze regeerperiode begonnen met een roadshow om te vernemen wat de Nederlandse burger bezighoudt. Het gaat dus goed met Nederland. Maar met Nederland bedoelt hij vast niet de gewone burger, die na het zuur nu getrakteerd wordt op een zoete koopkrachtdaling van een kwart procent, en dat ondanks de sterk groeiende economie. Dat de overheid daar de vruchten van plukt is wel duidelijk. Daar zal Balkenende dan wel op doelen. Maar met wie hebben onze plolitici dan eigenlijk in die 100 dagen gesproken?

3. Vooral geen doelen behalen

Natuurlijk heeft het kabinet een aantal succesjes behaald. Zodra genomen maatregelen echter dreigen vruchten te gaan afwerpen, worden ze teruggedraaid.
De maatregel goedkope kinderopvang moest de arbeidsparticipatie van vrouwen verhogen, als oplossing tegen het vergrijzingsprobleem. Het werd een succes: de arbeidsparticipatie van vrouwen nam in het afgelopen jaar met 2% toe. Hiermee nam dus ook de inkomstenbelasting voor de BV Nederland toe. Dat de kosten van de kinderopvang tegelijkertijd zijn gestegen ligt voor de hand. De kinderopvang moet echter bekostigd worden uit het potje onderwijs en de inkomstenbelasting gaat naar de algemene middelen. Een relatie tussen beide werd vooral niet gelegd. Exit goedkope kinderopvang en er was weer eens een dure communicatieadviseur nodig om dat uit te leggen aan de burgers.
Er was draagvlak voor de kilometerheffing, mits deze maatregel kostenneutraal voor burgers en bedrijven zou verlopen. Met filebestrijding als doel zou niet het bezit, maar het gebruik van de auto worden belast. Na lang rekenen bepaalde men, dat de heffing moest uitkomen op een bedrag van 8 cent extra per kilometer. De gemiddelde automobilist zou dit bedrag terugverdienen door korting op de BPM en de motorvoertuigenbelasting. Maar minister Bos vond die 8 cent te veel. Deskundigen becijferden namelijk dat een heffing van 8 cent per kilometer het effect zou hebben dat er 10% minder gereden wordt. Reden dus om voor een bedrag lager dan 8 cent te kiezen en dit bedrag aan te vullen door een deel van de BPM te laten bestaan, nu onder het kopje CO2-tax, een belasting die natuurlijk wel in de algemene middelen terechtkomt en dan hoogstwaarschijnlijk niet aan het milieu ten goede komt. Exit draagvlak en weer was een dure communicatieadviseur om de omgebogen maatregel uit te leggen aan de burgers.
Natuurlijk stijgt de olieprijs. Maar omdat olie wordt betaald in dollars, die snel in waarde dalen, valt die prijsstijging wel mee. Niet echter voor de automobilist. Die weet ook dat tweederde van wat hij betaalt voor zijn benzine naar Wouter Bos gaat. En daar krijgt hij geen millimeter asfalt voor terug. En dus maar weer een dure communicatie adviseur inghuurd om de burgers tevreden te houden.
Zo zijn er nog tientallen voorbeelden te noemen van maatregelen die genomen worden om vooral het doel niet te bereiken. En dan durft Balkenende te zeggen dat hij naar de burgers heeft geluisterd? En dan durft hij burgers die kritiek hebben op dit soort maatregelen zeurpieten te noemen?

4. Een onbetrouwbare of een incompetente overheid?

Natuurlijk pikt de gemiddelde Nederlander dit niet. Rita Verdonk, Alexander Pechtold en Geert Wilders (zie ook ‘Wilders als slimste jongetje uit de klas pest meester Balkenende’) zijn er bovenop gedoken, als op een soort gat in de markt. In de peilingen scoren ze inmiddels 50 zetels. Het alternatief dat ze bieden is een persoon en geen echt programma.
Blijkbaar volstaat dat om je te profileren ten opzichte van een kabinet, dat volstrekt ongeloofwaardig overkomt. Dat vooral uitblinkt in het niet kunnen beheersen van crises, die het vaak ook nog zelf veroorzaakt heeft. (Zie ook ‘Minister BZK volhardt in denkfout bescherming vitale infrastructuur’.) Hoe moeten we het optreden van het kabinet kwalificeren? Is het onbetrouwbaar of incompetent?
De aaneenschakeling van maatregelen die niet uit te leggen zijn, maar wel allemaal de algemene middelen spekken is zo groot, dat ik niet kan geloven dat er alleen sprake is van incompetentie. Ik neig dan ook sterk naar onbetrouwbaarheid, met als onkreukbaar uithangbord André Rouvoet om de echte intentie te verdoezelen. Want zo dom als Balkenende zich in de communicatie voordoet, zal hij toch in werkelijkheid niet zijn?
Zo wel, dan is er dringend een dure communicatie adviseur nodig om dat uit te leggen aan de burgers.
De grootste crisis die ons land boven het hoofd hangt in de komende jaren is natuurlijk de verkiezingsuitslag. Er dreigen Belgische toestanden, alleen een graadje erger.De tussenstand:

• Balkenende 33 zetels
• Verdonk 25 zetels
• Bos 18 zetels
• Marijnissen 16 zetels
• Pechtold 14 zetels
• Rutte 12 zetels
• Wilders 11 zetels

Ziet u deze egootjes tot een coalitie van 75 zetels komen? Inhoudelijk gaat het toch al nergens meer over?

Download:         

Gerelateerde artikelen:

1. Wilders als slimste jongetje uit de klas pest meester Balkenende
2. Lessons learned van Balkenende IV
3. Verhagen kwade genius achter val van kabinet

1. Wilders is geen domme jongen
2. Film van Wilders voorspelbaar
3. Wat zegt de Koran?
4. Godsdienst of beschaving?
5. We leven in Nederland anno 2008
6. Balkenende, de meester die geen orde kan houden

1. Wilders is geen domme jongen

Bij de laatste verkiezingen scoorde de Partij voor de Vrijheid, de partij waarvan Geert Wilders fractieleider is, negen zetels. Laten we er eens vanuit gaan, dat Wilders gewoon een slimme jongen is, die zijn doelen wil bereiken en zeker zijn leven niet op het spel wil zetten. Zijn tactiek is al lange tijd duidelijk: zaken rondom het thema ‘Nederland voor de Nederlanders’, die de Nederlandse samenleving onderhuids niet lekker zitten, op de agenda zetten. Natuurlijk moet dit thema scoren; ook in België en Frankrijk zijn dit succesnummers gebleken. Als we afgaan op ervaringen in landen om ons heen, dan moeten op termijn veertig zetels voor de partij van Wilders zeker haalbaar zijn.
Het risico dat Wilders moet regeren is nihil. Er is tenslotte geen partij die met hem een coalitie wil vormen. Hij kan zich beperken tot de marketing en hoeft zich dus geen moment zorgen te maken over de oplossing van de zaken die hij aan de orde stelt. De Islam, de Antillen en de criminaliteit onder allochtonen zijn dan fantastische issues, daar zij op korte termijn toch niet opgelost kunnen worden. Het verwijt dat er te weinig aan gedaan wordt door het huidige kabinet is een inkoppertje.
In feite is Wilders bezig met een variant op het ‘meestertje pesten’, dat we uit onze kinderjaren kennen. We weten uit die tijd ook, dat er meesters zijn, die hier goed mee om kunnen gaan en meesters die er continu intuinen en zich steeds weer belachelijk maken, wat de pesters extra status verleent en aanzet om ermee door te gaan. Wilders werd niet voor niets gekozen tot politicus van het jaar. En meester Balkenende raakt steeds opzichtiger in paniek en slaagt erin van een pesterijtje een calamiteit te maken.

2. Film van Wilders is voorspelbaar

Als Wilders inderdaad een slimme jongen is, die zijn klassiekers beter beheerst dan meester Balkenende, dan kunnen we de inhoud van zijn filmpje wel voorspellen.
Net als de Bijbel legt ook de Koran de gelovigen een zendingsplicht op. De Koran is daarmee vergelijkbaar met het Oude Testament van de Bijbel, waarin net als in de Koran straffen staan beschreven voor ongelovigen. De Bijbel is ook de aanleiding geweest voor onder andere de kruistochten en oorlog tussen protestanten en katholieken, waarin ongelovigen in naam van God werden vermoord. De islam is een jongere godsdienst dan het christendom, en een deel van de moslims reageert dientengevolge nu nog als in vervlogen tijden de christenen.
Wilders heeft aangekondigd, dat hij zal laten zien hoe wreed de Koran is aan de hand van beelden die horen bij teksten uit de Koran. Zulke beelden zijn door fundamentalistische moslims zelf op internet gezet als afschrikwekkend voorbeeld voor iedereen, die zich niet houdt aan de geboden van de Koran. Wat te denken bijvoorbeeld van de beelden van islamitische Jihadstrijders, die voor het oog van de camera een Amerikaanse journalist met een mes onthoofden? Om nog maar te zwijgen over de wat ‘mildere’ straffen, zoals bijvoorbeeld die voor een achtjarige jongetje dat een brood gestolen heeft. Volgens het oordeel van de shariarechter moest zijn onderarm worden verpletterd. De executie vond plaats op straat en in het openbaar. Een man met een microfoon houdt het kleine doodsbange kereltje op de grond vast, terwijl een zware vrachtauto langzaam over het kinderarmpje rijdt. De beelden zijn niet om aan te zien. De opnamen zijn niet gemaakt door Geert Wilders, maar door lokale islamitische televisiestations ter lering van de gelovigen. Wilders kan volstaan met wat knip- en plakwerk en klaar is Kees.

3. Wat zegt de Koran?

Niet moeilijk dus voor Wilders om zijn film te maken. Materiaal is er genoeg voor handen. Om te begrijpen hoe dat mogelijk is, moeten we misschien iets meer weten over de Koran. We laten hierover Hans Jansen aan het woord, bijzonder hoogleraar voor ‘het hedendaags islamitisch denken’ in Utrecht. In zijn boek ‘Islam voor varkens, apen, ezels en andere beesten’ geeft hij antwoord op vragen over de islam en de Koran.

Wat is de Koran?
Volgens de islam is de Koran het woord van God, doorgegeven aan zijn Profeet Mohammed (570-632).  De Koran bevat meer algemene opdrachten en minder verhalen dan de Bijbel. Het zijn de algemene opdrachten van de Koran die tot problemen met de rest van de wereld leiden. Te denken valt bijvoorbeeld aan het zogenoemde zwaardvers, soera 9:5, waar we lezen: ‘Doodt de ongelovigen waar ge ze maar vindt.’

Wat betekent sharia?
De islamitische wet. Zoals er een wet van Mozes is (de 10 Geboden), werd het systeem van wet- en regelgeving dat wij nu de sharia noemen, vroeger wel aangeduid als de Mohammedaanse wet.

Welke passages in de Koran zijn volgens mensen zoals Wilders, die de islam fel bekritiseren, bedreigend voor de westerse rechtsorde?
Zo goed als alle Koranpassages waarin niet-moslims bedreigd worden (en dat zijn er veel), kunnen door wie dat wil ook als antiwesters worden opgevat. Zo is elke oproep tot toepassing van de sharia een openlijke aanmoediging tot het plegen van acties die in strijd zijn met de Nederlandse wet en de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Dat buitenstaanders dat niet beseffen is natuurlijk sneu voor ze, maar daar is weinig aan te doen. De sharia roept op tot lijfstraffen en de doodstraf, ook voor religieuze vergrijpen. De sharia beperkt de godsdienstvrijheid, ondermijnt de positie van vrouwen, en vernedert wie geen moslim is.

Wat betekent fitna?
Letterlijk ‘beproeving’, ‘verzoeking’, ‘bekoring’. De standvastigheid van het geloof van een moslim wordt beproefd door het ongeloof van de niet-moslims. Dit ongeloof moet dan bestreden worden.

Wat betekent jihad?
De strijd tegen het ongeloof en het kwaad. In de praktijk: de expansie van het gezag van de islam door middel van geweld. Tot het ontzet van Wenen in 1683 was het voeren van gewelddadige jihad strikt een overheidstaak. Sinds 11 september 2001 weten we dat jihad de laatste tijd niet door overheden maar door particulier initiatief gevoerd wordt.

Wie zijn de leiders van de gelovigen?
Het religieuze gezag over de moslims wordt uitgeoefend door functionarissen die in het Arabisch ulama genoemd worden. De ulama zijn in de islamitische wereld de geleerden bij uitstek. Zij zijn onderlegd in de islamitische wetenschappen, vooral de islamitische wet, de sharia. Een moefti is iemand die desgevraagd een fatwa geeft. Wie wil weten wat het oordeel van de islam over een bepaalde kwestie is, kan dat aan een moefti gaan vragen. Fatwa betekent ‘antwoord’, niet ‘doodvonnis’. Maar een fatwa over iemand die ervan wordt beschuldigd dat hij Mohammed heeft beledigd of die ervan wordt beticht de islam te hebben verlaten, komt in de praktijk wel degelijk neer op een doodvonnis.

Hoeveel procent van de moslims in Nederland beschouwt het geweld van de zichzelf moslimstrijders noemende terroristen (AlQaeda enzovoort) als strijdig met de wetten zoals de Koran die voorschrijft?
Dat percentage kon wel eens niet zo hoog zijn. Veel moslims billijken het gebruik van geweld, omdat volgens hen Amerika en Israël ook buitensporig geweld gebruiken tegen de moslims. De discussie hierover vervalt al snel in welles-nietes.

4. Godsdienst of beschaving

Voor zowel de Koran als de Bijbel geldt, dat het boeken zijn uit een ver verleden die verhalen over gebruiken uit dat verre verleden. Veel christenen gebruiken uit de Bijbel datgene wat hun goed dunkt. Dat geldt ook voor moslims met betrekking tot de Koran. Want zowel de Bijbel als de Koran gaat tenslotte uit van het principe, dat iedereen zich persoonlijk moet verantwoorden.
Deze keuzes kunnen niet losgezien worden van het tijdperk waarin we leven, met zijn waarden en normen over beschaving. Zo is het bijvoorbeeld in de laatste decennia voor de meeste christenen onbeschaafd om de zendingsopdracht te praktiseren. En moslims die in de westerse wereld leven, passen zich meestal aan die wereld aan. Dat blijkt ook wel uit het feit, dat we het schandalig vinden als er toch eens een moslim is die een vrouw geen hand wil geven. We zijn dus nog niet zo beschaafd, dat we andere gebruiken moeiteloos respecteren. En wat te denken van een kabinet dat oproept tot meer vrouwen in leidinggevende functies? Zo’n kabinet zou wel zeer onchristelijk bezig zijn in het licht van de volgende Bijbeltekst:  “Zoals in alle gemeenten der heiligen moeten de vrouwen in de gemeenten zwijgen; want het is haar niet vergund te spreken, maar zij moeten ondergeschikt blijven, zoals ook de wet zegt. En als zij iets willen te weten komen, moeten zij thuis haar mannen om opheldering vragen; want het staat lelijk voor een vrouw te spreken in de gemeente.” (1 Corinthiërs 14:34-38).

5. We leven in Nederland anno 2008

Laat duidelijk zijn, dat ik er geen woordenspel van wil maken. Ik probeer duidelijk te maken, dat de teksten van de Bijbel en de Koran stammen uit een tijd die de onze niet is.
Wel zijn onze hedendaagse normen en waarden natuurlijk historisch bepaald en het geloof en de evolutie van dit geloof zijn onderdeel van de vorming van ieder mens. Per land zitten daar grote verschillen in en zelfs per plaats in Nederland kom je verschillen tegen. De meeste Nederlanders hebben in de afgelopen decennia geleerd om hiermee om te gaan.
Nederland is een westers, democratisch land met een kapitalistisch systeem. De cultuur wordt nog sterk bepaald door calvinistische denkbeelden die ons hebben gemaakt tot controlfreaks en regelneven, wat vervolgens ook onze grootste kwetsbaarheid vormt. We hebben angst voor alles wat we niet kunnen begrijpen en dus niet kunnen beheersen. Recht is tenslotte alles wat de helft plus 1 vindt en doordrukt.

6. Balkenende, de meester die geen orde kan houden

Wat Wilders perfect doet, is gebruik maken van die kwetsbaarheid. Hij speelt in op onze angsten. Natuurlijk weet hij donders goed, dat historisch en cultureel bepaalde zaken niet te veranderen zijn en hij probeert dat ook niet, maar hij mobiliseert wel de angsten.
De film van Wilders laat vrijwel zeker zien, wat fundamentalistische moslims eigenlijk toejuichen. Een compilatie van geboden uit de Koran, ter lering van de islamitische (on)gelovigen die de westerse beschaving laten prevaleren boven het geloof.
Balkenende heeft zich overduidelijk niet verdiept in wat er nu echt aan de hand is. Hij is er direct bovenop gesprongen, zonder voldoende historisch besef, zonder voldoende kennis van wat er in de Koran staat en zonder voldoende inzicht in het psychologisch spel dat Wilders speelt. Net als een leraar doet, die geen orde kan houden, heeft hij de mug uitvergroot tot een olifant. En Wilders lacht in zijn vuistje over de free publicity die er voor hem gemaakt wordt. Hij zal toch echt niet zo dom, dat hij iets gaat uitzenden, wat hem letterlijk z’n kop kan kosten.
Onze nationale terroristenbestrijder Tjibbe Joustra heeft onlangs het landelijk bedreigingsniveau verhoogd naar ’substantieel’. Dat betekent, in normale mensentaal, dat de op één na hoogste graad van bedreiging van onze samenleving is bereikt. Daarom nog even terug naar Hans Jansen:

In hoeverre worden islamitische regimes in verlegenheid gebracht als in een film gruweldaden, gepleegd uit naam van de sharia, op een rijtje zijn gezet?
Alle regeringen over de hele wereld willen door buitenstaanders graag voor modern en efficiënt aangezien worden. Gezeur over toepassing van de sharia kan dat beeld van modernheid lelijk doorkruisen. Enige ontstemming bij zulke regeringen is niet geheel ondenkbaar.

Juist door de reactie van Balkenende wordt dit conflict uitvergroot en op de politieke agenda gezet. Hij heeft het tot een wereldwijd probleem opgeblazen. Als je te weinig van het onderwerp afweet, is het maar wijzer om niet te reageren. En als je er wel voldoende van weet, kun je volstaan met de boodschap dat Wilders slechts een aantal zaken op een rijtje zet, die passen in een beschaving die voor de meeste Nederlanders niet de hunne is en dat wij in Nederland passages uit de Bijbel tenslotte ook niet meer letterlijk in praktijk brengen.
Als crisismanager hebben Balkenende en zijn kabinet weer opzichtig gefaald. Er zijn in Nederland wel eens kabinetten gesneuveld door minder grote uitglijders. Hoe het ook zij, de angst voor hoe dit kabinet reageert, als er werkelijk een calamiteit in Nederland plaatsvindt, die blijft. (Zie ook ‘Minister BZK volhardt in denkfout bescherming vitale infrastructuur’.)

Download:         

Gerelateerde artikelen:

1. Balkenende zat van negativisme
2. Lessons learned van Balkenende IV
3. Keuzes steeds vaker op basis van reflex in plaats van reflectie

Leden van autorijdend Nederland,

Ons land heeft veel dat hoop geeft en vertrouwen. Het autobezit stijgt. Autorijders in Noord-Groningen en Noord-Friesland zijn optimistisch. Jongeren vinden snel een auto en de filedruk is ook vorig jaar weer met circa 30% gestegen. Dit betekent, dat de dubbelcijferige groei nu al 16 jaar aanhoudt. Het duurde weliswaar jaren, maar nu eindelijk is er geen sprake meer van incidenten, maar van structureel stil staan. Op dit terrein blijft Nederland een leidende positie in de wereld bekleden.
Voorts hebben subsidies aan Milieudefensie ook dit jaar weer geleid tot blokkade van initiatieven om nieuwe stukken snelweg aan te leggen. Waar nodig heeft de overheid met milieuwetgeving de helpende hand toegestoken om lopende procedures te frustreren.
Maar ons land staat nog voor aanzienlijke opgaven. Want de druk op de regering om maatregelen te nemen om de filedruk te verminderen wordt groot. De Telegraaf mobiliseert de publieke opinie om het kabinetsbeleid onderuit te halen. Bedrijven en publieke sectoren krijgen te maken met aanzienlijke economische schade door een tekort aan mobiliteit, terwijl het openbaar vervoer hooguit als alternatief een eerste klas staanplaats kan bieden. Gelukkig is dit openbaar vervoer tijdig geprivatiseerd, zodat de regering hiervan niet de schuld kan krijgen, maar misschien juist kan samenwerken met de Nederlanders om de vervoersbedrijven onder druk te zetten.
Heel veel mensen vrezen voor hun heilige koe. Het is echter niet te verwachten, dat ze de auto van de hand doen, nu we ook dit jaar weer de belastingen op de auto verhogen met een half miljard, zonder dat de automobilist hier iets voor terugkrijgt. We stoppen dat geld liever in het terugdringen van de werkloosheid, waardoor onze files weer nieuw bloed krijgen.
Het bestrijden van verkeersovertredingen, roekeloosheid en agressief rijgedrag blijft volop aandacht vragen. Nu de pakkans te groot wordt, gaan te veel automobilisten zich aan de verkeersregels houden, met alle gevolgen van dien voor de schatkist. Daarom is er onlangs een vliegende brigade opgericht, die iedereen die niet handsfree belt hoge boetes kan opleggen. Juist de files zijn een prima jachtgebied, want veel automobilisten denken dat de regels in de file niet gelden.
De files dragen bij aan diverse beleidsplannen van de overheid. Het gezin, de hoeksteen van de samenleving, is regelmatig met de auto op weg. Één van de gezinsleden, die als chauffeur optreedt, kan vaak niet volledig deelnemen aan het sociale samenzijn van het gezin, omdat dit gezinslid ook op de weg moet letten. De files geven de mogelijkheid om deze onwenselijke situatie te doorbreken, mits de files dan natuurlijk wel helemaal stilstaan. Gelukkig werkt dit steeds beter.
Helaas is er nog weinig waardering voor landschapsverbetering waaraan Nederland miljarden uitgeeft. Door de files echter kunnen we automobilisten dwingen om deze landschapsverbetering van dichtbij te volgens, mits we ervoor zorgen, dat de files in de niet-stedelijke gebieden in de komende jaren sterk uitbreiden.
Het motto van onze regering: ‘Samen leven, samen werken’ draagt evident bij aan het fileprobleem. Een aantal organisaties echter, die samen werken op afstand mogelijk maken, dreigt dit motto onderuit te halen. Het moge duidelijk zijn, dat dit kwalijke gevolgen heeft voor de schatkist. Wij roepen burgers in Nederland op om waakzaam te zijn en het aan de autoriteiten te melden als medeburgers zich onttrekken aan hun maatschappelijke verplichting om de files in stand te houden.
Erger nog is het als werkgevers hun werknemers aanmoedigen tot dit onvaderlandslievende gedrag. Gelukkig hebben we regelgeving met betrekking tot beloning van dit asociale gedrag kunnen voorkomen, maar het gevaar is nog steeds niet geweken.
Het bewust laten uitlekken van rapporten over het onvoldoende voorbereid zijn van Nederland op rampen zoals onder andere het massaal uitvallen van computers, digitale verlamming tot gevolg hebbend, heeft niet het gewenste effect gesorteerd. Bedrijven die hun medewerkers op afstand laten werken hebben dit onvoldoende opgepikt en hebben geen verbod uitgevaardigd aan thuiswerkers om digitale verbindingen te gebruiken. We zien een steeds verdergaande radicalisering van deze extremistische medewerkers. Sommige rijden nu per jaar 30.000 km minder, ofwel ze onttrekken zich meer dan 400 uur aan het verkeer. Dit kan niet getolereerd worden.
Het is niet onze stijl om dit hard aan te pakken. Door het plannen van nieuwe wegwerkzaamheden kunnen we voorlopig het fileleed nog wel in stand houden, maar dergelijke ontwikkelingen moeten doodgezwegen worden. Vandaar dat er wetgeving wordt voorbereid, die naast ‘Mein Kampf’ ook het artikel ‘Meer productiviteit en tevreden medewerkers door thuiswerken’ zal verbieden.
Hoe belangrijk het beleid van de overheid ook is, een samenleving wordt gevormd door burgers. De regering wil met alle inwoners werken aan een Nederland waarin iedereen zich veilig, vertrouwd en met elkaar verbonden kan voelen. Onderling respect tussen mensen en eerbiediging van de Nederlandse rechtsorde en het filebeleid zijn daarvoor noodzakelijke voorwaarden. Hierdoor kunnen we van u offers vragen. Onze kracht ligt in samen werken en samen leven, maar niet op afstand.
Leden van autorijdend Nederland, u vertegenwoordigt de grote en rijke verscheidenheid die ons land kent. Op u rust een grote verantwoordelijkheid als bezitter en verzorger van de melkkoe. De regering verheugt zich op een goede samenwerking. En als regering doen wij dat op afstand.

Download:         

No related posts.

1. Opwarming van de aarde een feit
2. Hoog op de politieke agenda?
3. Verzekeraars zetten in op hogere premies
4. Commentaren op het klimaatrapprort
5. De VS als redder van het milieu
6. Krokodillentranen in plaats van actie
7. Aanpak van het klimaatprobleem

1. Opwarming van de aarde een feit

Het IPCC, de internationale klimaatcommissie van de Verenigde Naties, twijfelt niet meer. Het is volgens de commissie ‘vrijwel zeker’ dat de aarde warmer wordt als gevolg van menselijke activiteiten. Belangrijkste boosdoener is de uitstoot van kooldioxide (CO2) die vrijkomt bij de verbranding van fossiele brandstoffen (olie, aardgas en steenkool).
Ongetwijfeld zult u iets meegekregen hebben van dit rapport en vooral ook van de reacties op dit rapport. Ik heb nog geen constructieve opmerking gehoord of gezien. Milieuorganisaties wijzen op hun gelijk. Burgers en bedrijven wijzen naar de overheid. De overheid verwijst naar verdragen (die niet nageleefd worden) en iedereen huilt krokodillentranen en schuift de zwarte piet door naar anderen.
Het IPCC kwam begin februari 2007 met zijn langverwachte nieuwe klimaatpublicatie, de eerste sinds 2001. In dit document – dat bekendstaat als de ’samenvatting voor beleidsmakers’ – staan de belangrijkste conclusies van een dik rapport waaraan honderden wetenschappers in de wereld hebben meegewerkt. De ’samenvatting’ zal naar verwachting wereldwijd door politici worden gebruikt om het klimaatbeleid de komende jaren op te baseren. Het onderliggende rapport wordt overigens pas over enkele maanden gepubliceerd.
De conclusies van het IPCC laten aan duidelijkheid niets te wensen over. Werd in de vorige samenvatting nog gesproken over ’sterke aanwijzingen’, nu is het volgens het IPCC voor ‘meer dan 90%’ zeker dat de mens de aarde opwarmt.
De klimaatwetenschappers stellen vast dat het CO2-gehalte in de atmosfeer is gestegen van 280 ppm (miljoenste deeltjes) toen de industriële revolutie begon tot 379 ppm nu. Alle klimaatmaatregelen ten spijt, is het tempo waarin CO2 wordt uitgestoten de laatste tien jaar alleen maar gestegen. Dat heeft zijn effect niet gemist. Elf van de afgelopen twaalf jaar behoren tot de warmste jaren sinds 1850. Overal op de wereld is de temperatuur gestegen, behalve op de Zuidpool. Het aantal extreem koude dagen is de afgelopen 50 jaar afgenomen, terwijl het aantal hete dagen en hittegolven is gestegen.
Als de uitstoot van broeikasgassen in het huidige tempo doorgaat, is het aan het einde van de eeuw 2 tot 4,5 0C warmer dan nu. Het is vrijwel zeker dat er dan meer zware regenbuien zullen vallen. De zeespiegel zal tussen de 18 en 59 centimeter stijgen. Daarmee is er geen groot risico dat Nederland onder water zal komen te staan, zeggen het Milieu- en Natuurplanbureau (MNP) en het KNMI.
We zijn blijkbaar weer terug in het tijdperk van begin jaren zeventig, toen de Club van Rome het ‘einde van de wereld’ voorspelde binnen 30 jaar. We zijn intussen 35 jaar verder.

2. Hoog op de politieke agenda?

De stelligheid waarmee het IPCC concludeert dat het mis is met het klimaat, lijkt invloed te hebben op het standpunt van de Amerikaanse regering. De Amerikanen hebben zich veel constructiever opgesteld dan in het verleden, zeggen delegatieleden die de afgelopen dagen in Parijs aanwezig waren bij de onderhandelingen over de samenvatting van het rapport.
In Parijs moesten vertegenwoordigers van 113 landen het eens zien te worden over de conclusies. Volgens het Nederlandse delegatielid Arthur Petersen van het MNP verliep dat proces ‘dit keer’ boven verwachting goed. ‘Er is geen enkele politieke invloed geweest op de tekst.’ Er zijn wel ‘een paar interventies’ geweest, zegt hij, maar ‘die hadden geen effect’. Naast de VS zijn het vooral de olieproducerende landen, Saudi-Arabië voorop, die in het verleden hebben geprobeerd conclusies af te zwakken.
Voor de olie-industrie zal het IPCC-rapport weleens vergaande consequenties kunnen hebben. De druk om het olieverbruik drastisch te verlagen, zal flink toenemen.
De verzekeraars verwelkomden vrijdag de conclusies van het IPCC. ‘Wij denken dat dit rapport klimaatverandering bovenaan de politieke agenda zal zetten’, zei een woordvoerder van Swiss Re, de grootste verzekeraar ter wereld, in een telefonische persconferentie.
Natuurlijk zou dat de verzekeraars goed uitkomen. Als overheden het mogelijke risico erkennen, dan hebben de verzekeraars een goede smoes om de premies te verhogen en af te wijken van wat statistisch gezien redelijk is. (Zie ook ‘Economie moderne variant van waarzeggerij?’.)

3. Verzekeraars zetten in op hogere premies

De verzekeraars hebben de afgelopen jaren flinke stroppen geleden door natuurrampen die mogelijk samenhangen met klimaatverandering. Zo moest de verzekeringssector in 2005 in de VS $ 83 mrd aan orkaanschade uitkeren. De storm die onlangs door West-Europa raasde, heeft voor € 2,5 à € 8 mrd aan schade opgeleverd. Het IPCC voorspelt dat de kracht van orkanen en stormen zal toenemen als het warmer wordt. Het aantal orkanen neemt niet toe.
Een woordvoerder van de Duitse verzekeraar Allianz waarschuwde vrijdag dat de premies in de toekomst omhoog moeten. ‘Tot dusver hebben we ons bij de premiestelling altijd gebaseerd op gegevens uit het verleden. Maar als de klimaatverandering doorzet, ligt het voor de hand dat we ons in toenemende mate gaan baseren op toekomstprojecties’, aldus Allianz.
Het IPCC heeft diverse scenario’s uitgestippeld waarin wordt aangegeven hoe de temperatuur zich zal ontwikkelen als de uitstoot van broeikasgassen wordt afgeremd. In het huidige tempo komt de wereldwijde CO2-uitstoot deze eeuw uit op 670 gigaton. Om de temperatuurstijging tot 2 graden Celsius te beperken – een doelstelling van onder meer de Nederlandse overheid – is het nodig om de uitstoot met 25% terug te brengen naar 490 gigaton.
‘Het kost maar enkele tienden van het bbp. Maar hoe eerder we ermee beginnen, hoe beter.’
Het klinkt heel plausibel. De timing echter doet vermoeden dat de verzekeraars op basis van dit rapport hun kans grijpen. We moeten ons dus verzekeren tegen zaken die mogelijk staan te gebeuren. En dan zijn we in Nederland zeker ook verzekerd tegen het toenemende lawinegevaar en het gevaar van tsunami’s, gevaren die uiteraard eveneens voortvloeien uit de opwarming van de aarde. Waar we echter dan nog steeds niet tegen verzekerd zijn, is het risico dat we als Nederlandse belastingbetaler zwaar moeten bijdragen aan investeringen in de dijken. Investeringen die moeten voorkomen dat de Nederlandse kust straks bij Amersfoort begint en waarmee dus in feite het risico van de verzekeraars wordt teruggebracht.

4. Commentaren op het klimaatrapprort

Enkele reacties op dit klimaatrapport willen we u niet onthouden:

Jacques Chirac, president van Frankrijk:

‘Het is geen tijd voor halve maatregelen, maar voor een revolutie. We staan aan de vooravond van het onomkeerbare.’

Sharad Joshi, landbouwvertegenwoordiger en parlementariër in India:

‘Het is een handige zet van de westerse wereld om te voorkomen dat ontwikkelingslanden inzetten op een snelle ontwikkeling van de industrie.’

Stavros Dimas, Europees milieuminister:

‘We moeten goed kijken naar wat de wetenschap ons aanraadt.’

Salomon Kroonenberg, hoogleraar Geologie TU Delft:

‘De mens is niet bij machte de thermostaat van het klimaat te regelen. Het rapport spitst zich te veel toe op menselijke activiteiten en te weinig op natuurlijke klimaatvariaties.’

Sharon Hays, woordvoerder Witte Huis:

‘Het rapport is een begrijpelijke en accurate weergave van de huidige klimaatsverandering. President George Bush heeft een heldere serie maatregelen aangekondigd om dit ‘’serieuze probleem” aan te pakken. Het Kyoto-verdrag is besmet, wij geloven dat onze maatregelen de goede zijn.’

Pieter van Geel, staatssecretaris van milieu:

‘Vluchten kan niet meer en snelle actie is absoluut noodzakelijk.’

Achim Steiner, hoofd van het VN-milieuprogramma:

‘Het nieuwe rapport leert ons dat de impact van de klimaatsverandering dramatischer en sneller is dan we dachten.’

David Miliband, minister van milieu, Groot-Brittannië:

Dit vraagt wereldwijde politieke betrokkenheid. Dit slaagt alleen wanneer naast milieuministers ook staatshoofden en ministers van financiën de schouders eronder zetten.

Stephanie Thunmore, Greenpeace International:

‘Als het laatste rapport een ”wake-up call” was, is dit een gillende sirene.’

We zijn bijna ontroerd door de betrokkenheid die getoond wordt, een betrokkenheid die vrijwel overal gekenmerkt wordt door het toekennen van een grote urgentie aan het issue en door een abstractheid van aanpak. Niemand is dus van plan om er echt iets aan te doen. Men ziet het als het probleem van anderen. En die anderen zijn vooral de VS, gevolgd door India en China. Een ‘ver-van-mijn-bed-show’ dus. Dat schiet lekker op.

5. De VS als redder van het milieu

De Verenigde Staten sluiten zich na 2012 aan bij internationale afspraken voor klimaatbeheersing. ‘Je ziet in dat land momenteel politieke krachten aan het werk, die mij daarvan overtuigen’, zegt Ernest-Antoine Seillière, voorzitter van de Europese werkgeverskoepel BusinessEurope. ‘Amerika maakt zeker deel uit van de post-Kyoto-fase.’
In 2012 loopt het emissiehandelssysteem af, dat is opgezet onder het zogenoemde Kyoto-protocol. De Europese Commissie wil dat de Europese Unie opteert voor voortzetting van dit handelssysteem, dat in 2005 van start ging. In dat verband stelde Commissievoorzitter José Barroso lidstaten en het Europees Parlement vorige maand voor om in de periode van 2012 tot en met 2020 de uitstoot van broeikasgassen in de Europese Unie te reduceren met 20%. Dit vergeleken met het niveau in 1990.
Het demissionaire kabinet-Balkenende besloot deze voorstellen van de Europese Commissie op hoofdlijnen te steunen.
BusinessEurope is daarentegen mordicus tegen voortzetting van Kyoto, tenzij de Verenigde Staten meedoen. Seillière: ‘We kunnen als Europese Unie niet doorgaan het goede voorbeeld te geven in klimaatbeheersing en als gevolg daarvan banen te verliezen in onze energie-intensieve industrie, terwijl onze inspanningen nauwelijks tot geen effect sorteren omdat belangrijke vervuilers niet meedoen. Voor ons is van cruciaal belang dat Amerika aan boord komt.’ De VS zijn ’s werelds grootste uitstoter van broeikasgassen.
Tot op heden weigert president George W. Bush zich aan te sluiten bij het internationale emissiehandelssysteem, waarin behalve de lidstaten van de Europese Unie ook landen als Canada, Japan en Rusland participeren. Bij emissiehandel komt aan de uitstoot van broeikasgas een prijskaart te hangen. Bush vreest dat dit ten koste gaat van de economische groei in de VS. Seillière voorziet dat Amerika niet lang meer aan de zijlijn blijft staan. ‘Je ziet wat er in dat land aan maatregelen tegen broeikasgassen wordt genomen op het niveau van minstens tien deelstaten, waaronder een grote als Californië. Ook heeft de Amerikaanse president zich net uitgesproken om het olieverbruik drastisch te reduceren. Er is duidelijk een kentering gaande, die mij optimistisch stemt.’

6. Krokodillentranen in plaats van actie

In feite is het verhaal tot dusver diep treurig. Iedereen roept dat het 5 voor 12 is en niemand geeft aan wat hij dan wel in de laatste vijf minuten gaat doen. De VS rekt de 5 minuten minimaal op tot 5 jaar en zal, voor er een akkoord komt, ongetwijfeld eerst een spel spelen van aftrekken en delen. En vervolgens zal het ongetwijfeld een termijn van 20 jaar vergen, voor de uitvoering van zo’n akkoord een feit is.
China en India beschouwen het als hun goed recht om eerst de welvaart van het Westen (dat tenslotte al eeuwen te veel CO2 uitstoot) te achterhalen, voordat zij ook gaan meehelpen het probleem te bestrijden.
Nederland is natuurlijk te klein om enige invloed te hebben op de wereldwijde CO2 uitstoot. Maatregelen moeten dus minimaal in Europees worden genomen en dat betekent eerst verder gaan met lobbyen.
De Israeli’s zien de bui al hangen en kopen massaal percelen op de maan, om mogelijk een alternatief te creëren.
Rusland bouwt in hoog tempo kerncentrales bij, om voor grof geld zijn fossiele brandstoffen te kunnen verkopen, waarmee het tevens zijn eigen uitstoot van CO2 kan vermijden. Momenteel zeurt er tenslotte niemand over nucleair afval, dus politiek gezien is dit een meesterzet.

7. Aanpak van het klimaatprobleem

Wat opvallend is in de discussie, is dat deze uitgaat van het voortbestaan van de huidige situatie in de komende tientallen jaren. Er is geen aandacht voor innovatie, behalve dan misschien dat gloeilampen bij wet verboden moeten worden, zodat iedereen verplicht wordt om spaarlampen te gebruiken. Dat helpt misschien wel, maar het is zelfs nog geen druppel op de gloeiende plaat. (Zie ook ‘Cultuur van de angst vervangen door vertrouwen en positivisme’.)
Wat we nodig hebben is innovatie. Niet zozeer productinnovatie in de vorm van zuiniger of hybride auto’s, maar innovatie in ons denken. (Zie ook ‘Geen productinnovatie maar procesinnovatie’.) Alleen dan zijn besparingen van tientallen procenten in 10 jaar mogelijk, in plaats van 10% in twintig jaar.
Laat ik u een simpel voorbeeld geven. Door het gebruik van webconferencing faciliteiten webben we het aantal jaarlijks gereden kilometers teruggebracht van 60.000 naar 11.000 kilometer. (Zie ook ‘Business innovatie MKB: Casestudy ZBC’.) Op deze wijze kunnen we als consultants een bijdrage leveren aan de oplossing van het klimaatprobleem.
We stellen ons afhoudend op als opdrachten niet voor een groot deel op afstand kunnen worden uitgevoerd met behulp van webconferencing. (Zie ook ‘Vergaderen, presenteren en samenwerken op afstand’.) Natuurlijk zal ons dat wel eens een opdracht kosten, maar dat nemen we voor lief. De groei is hierdoor niet optimaal, maar de winstmarge blijft wel in stand. Bovendien profiteren onze klanten mee, want voor uren die we op afstand uitvoeren, brengen we minimaal € 15 minder in rekening. En voor ons is het voordeel van geen reiskosten, geen reistijd en niet meer in de file hoeven staan. (Zie ook ‘Nooit meer in de file staan’.)
De innovatie in dit verband is niet de technologie van webconferencing. Deze bestaat al jaren. Innovatief is de toepassing van webconferencing en de inbedding hiervan in de bedrijfspolicy. (Zie ook ‘Als managers zouden managen, dan zou het fileprobleem zijn opgelost’.)
Per dag wordt meer dan een miljoen liter fossiele brandstof onnodig verstookt (mede door de files), doordat bedrijven zich zo nodig moeten vestigen op de Zuid-as van Amsterdam en van hun medewerkers eisen dat ze op kantoor werken. Welke politicus durft het nog aan om het over spaarlampjes te hebben en niet deze problematiek aan te pakken? (Zie ook ‘Over asfalt tussen je oren en de controle op blauwe ogen’.)
De stelling die ik op TV opving, dat bedrijven genoeg gedaan zouden hebben, is onzin. We kunnen met zijn allen veel verder gaan. We kunnen in slaapsteden werkplekcentra creëren in woonwijken of leegstaande kantoorgebouwen, met alle noodzakelijk voorzieningen voor het werken op afstand. Dit creëert meer een netwerk met plaatsgenoten dan met collega’s, wat voor de medewerkers wel eens een beter sociaal netwerk zou kunnen opleveren dan er doorgaans met collega’s is. (Zie ook ‘Meer productiviteit en tevreden medewerkers door thuiswerken’.)

Als u de mogelijkheden van webconferencing in de praktijk wilt ervaren, dan kunt u deelnemen aan één van onze webseminars. U kunt zich hiervoor aanmeldenvia het aanmeldingsformulier.

Delen van dit artikel zijn overgenomen uit:
Hendrik Jan van Oostrum, ‘Amerika na 2012 in klimaatpact; voorzitter Seillière van BusinessEurope optimistisch’. In: Het Financieele Dagblad.  Februari 2007.
Karel Beckman, Jorinde Schrijver, ‘Opwarming aarde ‘vrijwel’ zeker’. In: Het Financieele Dagblad. 3 februari 2007.

Download:         

Gerelateerde artikelen:

1. Vooral struisvogels worden het slachtoffer van de vogelgriep
2. Het zwarte gat: de backoffice
3. Grote merken imiteren MKB mores