Ook Nederland migreert steeds meer naar een kenniseconomie, waarbij de uitwisseling van kennis en kennisdeling steeds belangrijker worden en zelfs tot de core competences van dienstverlenende organisaties gaan behoren. We zien ook dat de wereld steeds virtueler wordt. Wie gebruikt bijvoorbeeld nog dagelijks echt geld in de vorm van biljetten en munten? We pinnen tegenwoordig ook kleine bedragen. De parkeermeter vullen we met onze chipknip of ons mobieltje. Openbaar vervoer rekenen we af met de OV-chipkaart. Veel andere betalingen laten we afschrijven van onze rekening courant. Individuen, organisaties en landen steken zich in de schulden. Er maakt zich nauwelijks iemand nog druk over hoe die ooit terugbetaald moet worden. Als we maar gefinancierd krijgen wat we willen hebben. Daarmee is de kous af, zeker voor veel jongeren.

Neem internet. Wat op internet staat is van iedereen. Zo ook dit artikel en onze kennisbank. Ze hebben voor u en ons waarde. Waarde die niet direct in geld is uit te drukken, maar wel in termen van voldoening en contacten. Want of geld verdienen zonder waardecreatie nu slim is, asociaal of crimineel, het is in elk geval zzzóóóóóóóó niet meer van de toekomst!

Het begon met hebzucht

Het begon ooit met hebzucht, met hebzucht van heel veel mensen, die dingen wilden hebben die ze niet konden kopen. Vroeger moest je dan eerst sparen. Een schuld betekende immers, dat je geld uitgaf dat je nog niet verdiend had. Dat betekent het overigens nog steeds.
Het leven is stilaan complexer geworden. Dat geld ook waarde vertegenwoordigt, zijn veel mensen intussen bijna vergeten. Dat een hypotheek op een huis nemen betekent, dat je nu geld uitgeeft waarvoor je nog jaren moet werken, is allang vergeten. Huizen worden toch wel meer waard, zo wordt geredeneerd. Ze verdienen dus zichzelf wel terug. Maar dat is natuurlijk kolder. Een huis wordt in de loop van de tijd minder waard. Alleen als we met elkaar afspreken, dat de waarde van geld nog sneller afneemt, dan stijgt de virtuele waarde van het huis uitgedrukt in dat geld. Daarom leek het ook geen slecht idee om hypotheken te verstrekken aan mensen die een huis wilden kopen, ook aan hen die dit helemaal niet konden betalen. De bank ving in elk geval een tijd lang rente en aflossing. En op het moment dat de cliënt de kosten van de hypotheek niet meer kon opbrengen, kreeg de bank de onderliggend waarde terug bij gedwongen verkoop. Kortom, banken konden geld verdienen zonder daarvoor iets te hoeven doen of zonder waarde te creëren. Dat dit tot de kredietcrisis heeft geleid, is genoegzaam bekend. Maar wie alleen de banken aanwijst als de schuldige daarvan, heeft boter op zijn hoofd.
Overheden hebben vervolgens vele honderden miljarden in de financiële sector gepompt. Voor de korte termijn leek dit verstandig. Het financiële stelsel werd daarmee immers gered. Of anders gezegd, de praktijken konden weer voortgezet worden. Spaarcentjes van burgers waren veilig gesteld, pensioenen waren weer verzekerd en burgers en bedrijven konden verder gaan met het uitgeven van geld dat ze nog moesten verdienen. Dat hiermee de kredietcrisis werd ingeruild voor een landencrisis (vandaag Griekenland, morgen Spanje en Ierland en overmorgen de EU), schijnt niemand te deren. We accepteren het als een feit. We noemen het een nieuwe trend. En we hopen er weer geld aan te kunnen verdienen.

Jongere generatie verkiest passie en voldoening boven geld

In onderzoeksrapporten die ABN AMRO ten behoeve van verschillende sectoren uitbrengt, schrijft de bank dat onze economische voorspoed afhangt van de snelheid en flexibiliteit waarmee wij weten te anticiperen op de jongere generaties. In een update 2010 voor de sector zakelijke dienstverlening geeft Han Mesters van die sector aan dat jongeren alle rollen omdraaien en frappant genoeg maling hebben aan de crisis. Want: je passie volgen geeft voldoening, geld verdienen niet, tenzij geld verdienen nu toevallig je passie is.
Han Mesters: “De invloed van de jongerencultuur heeft grote repercussies voor de huidige economische orde. De consument van nu heeft namelijk zelf alle touwtjes in handen: hij creëert zijn eigen producten, bepaalt zelf het nieuws en dwingt de werkgever te begrijpen dat hij blij mag zijn dat hij voor hem komt werken. (Zie ook ‘Oudere van boven de 20, pak je rollator en ga in het park wandelen’.) Zo ontwikkelen consumenten zich tot producenten, ontpoppen lezers zich tot media en zijn werknemers klanten van hun eigen werkgever geworden. Want de ontwikkelingen binnen onze maatschappij voltrekken zich razendsnel. Er wordt nu veel gesproken over het begrip netwerkeconomie, maar daarmee koppelen we de economie feitelijk los van de maatschappij. De kern is nu juist dat economie en maatschappij, werk en leven, emotie en ratio allemaal vloeiend in elkaar overlopen; het leven is een groot netwerk geworden waarbij alles met elkaar samenhangt.”

Exclusiviteit door bezit is passé

Emotie en passie zijn binnen dit schouwspel allesbepalend. Mesters vervolgt: “Wellicht lijken dit vreemde softe begrippen binnen een economisch kader. Maar wij geloven in de kracht ervan. Want de jonge generatie maakt van haar passie haar beroep. Zij werkt niet voor geld, maar om voldoening te krijgen door het leven in alle facetten te delen met anderen. Exclusiviteit is daarmee passé. Dat moeten wij binnen onze maatschappij niet zien als een bedreiging, maar als een groot goed. Want passie wordt omgezet in specialistische vakkennis, vaak op meerdere terreinen. Die specialistische kennis levert toegevoegde waarde op voor meerdere bedrijven, want de nieuwe medewerker heeft niet één werkgever, maar verschillende tegelijkertijd. En die toegevoegde waarde wordt beloond door de consument, omdat die permanent op zoek is naar authentieke kwaliteit. Zo is de cirkel dus weer rond.” (Zie ook ‘Je succes wordt niet meer bepaald door je merk, maar door je identiteit en je authenticiteit’.)
Snelheid en flexibiliteit, creativiteit en innovatie zijn daarmee sleutelbegrippen voor bedrijven. Want alles ziet er anders uit binnen de nieuwe orde. Mesters: “Bedrijven doen er goed aan om te anticiperen op de ontwikkeling waarbij klanten (gedeeltelijk) hun rol overnemen en medewerkers juist klanten worden. De crux is daarmee samenwerking tussen alle schakels in de keten. En volledige transparantie, zeker ook in communicatie.” Mesters besluit: “Alles gaat tegenwoordig zo snel dat bedrijven zich aan die snelheid zouden moeten overgeven, door flexibel te zijn dus. Dat betekent ook dat we vooraf niet altijd meer weten wat we achteraf als resultaat opleveren. Maar dat is juist een heel mooi gegeven, want zo ontstaat innovatie.”

Gaat de wereld echt veranderen?

Toch grappig (of juist triest?), dat nou net een analist van een bank met dit verhaal komt. En dat hij dit vertaalt naar alle bedrijven met uitzondering van banken. Het lijkt erop dat deze analist zich niet echt kan voorstellen dat in de financiële sector iets gaat veranderen. Wat zal het effect zijn op banken, als in de toekomst geld geen waarde meer blijkt te hebben? Dat de miljarden tekorten uit slechts monopoliegeld blijken te bestaan? Dat de huidige maatschappij en vooral de op geld gebaseerde economie net zo’n fictie blijkt te zijn als Second Life? In feite zegt Han Mesters, dat de werknemers van straks weer in natura betaald willen worden, in de vorm van beleving en passie. En alleen die bedrijven die dit aan hun werknemers betalen, kunnen werkkracht mobiliseren.
Geld, exclusiviteit en bezit doen er steeds minder toe. (Zie ook ‘Vrijheid zullen we opnieuw moeten uitvinden’.) Je leven moet het waard zijn om te worden geleefd. Dat staat los van het geld. Ieder geloof, iedere levensbeschouwing, elke filosofie beaamt dit. Daarom is de overwaardering van geld waarschijnlijk een hype die wel weer overwaait. Geld is tenslotte alleen maar een ruilmiddel, dat zelfs nauwelijks meer in de reële wereld bestaat.

Download: