Je kunt geen ei bakken zonder de schaal te breken
Op zaterdag 20 november jl. protesteerde heel Nederland tegen de voorgenomen bezuinigingen op kunst en cultuur. De manifestatie vond plaats in zeventig steden, onder het motto ‘Nederland schreeuwt om cultuur’. In Amsterdam waren de meeste cultuurminnaars op de been. Op het Leidseplein verzamelden zich ongeveer 20.000 mensen. Met muziek en zang, maar ook met geschreeuw werd er geprotesteerd. Vanaf het bordes van de Stadsschouwburg waren veel korte toespraken te horen. Oud-VVD-leider Bolkestein werd toegejuicht toen hij zei dat hij juist meer geld voor de kunsten wil. Toen hij eraan toevoegde dat dat extra geld ten koste moet gaan van de ontwikkelingshulp, sloeg de waardering om in boegeroep.
Een overduidelijke illustratie dat de wil om echt te bezuinigen in Den Haag ontbreekt. Een ander voorbeeld. Het kabinet wilde, dat de rollator uit het basispakket gehaald werd. De bezuiniging stond voor 20 miljoen ingeboekt, dus op de 18 miljard die we moeten bezuinigen, gaat het nergens over. De kamer lag echter dwars. Met een kamerbrede steun – van GroenLinks tot VVD, van SP tot Partij voor de Dieren- werd dit idee verworpen. Dit illustreert wel hoezeer de moed om echt te bezuinigen en te hervormen in Den Haag ontbreekt. (Zie ook ‘Laat de crisis niet voor niets zijn geweest’.)
Een gratis rollator voor iedere Nederlander die slecht ter been is, dat is nu precies de soort luxe waar we van af moeten. De meeste Nederlanders kunnen zo’n karretje best zelf betalen. Voor 75 euro heb je al een gloednieuwe en tweedehandsjes kosten op internet soms maar een tientje. Voor wie dat echt niet kan betalen is er altijd nog de bijzondere bijstand. Als we de gratis rollator al niet op durven te geven, hoe moet dat dan met al die andere noodzakelijke bezuinigingen en hervormingen? Hoe kun je de zorg, de arbeidsmarkt of de huizenmarkt hervormen als niemand daar iets van mag merken?
Ruziën over de kleur van het reddingsvest
Dit is precies wat Nederland momenteel verlamt. De status-quo is heilig, want niemand mag erop achteruitgaan. Koopkrachtbehoud gaat boven alles. We hebben en houden recht op alle cadeautjes die we aan onszelf uitdelen. Echte hervormingen zijn daardoor praktisch onmogelijk.
Hypotheekrenteaftrek is een grondrecht. Pensioen met 65 jaar is een noodzaak. Beprijzen van autogebruik is diefstal. En het rigide ontslagrecht staat in graniet gebeiteld. Kunst en cultuur moeten gespaard worden maar als dat ten koste gaat van iets anders, dan volgt onmiddellijk een fluitconcert. Politiek en belangenbehartigers houden elkaar stevig vast, zodat niemand kan bewegen. Zelfs als men – in een uitzonderlijk moment van helderheid- overeenstemming bereikt over een minimale pensioenhervorming, dan blijkt later dat de partijen die uitkomst zo uitleggen, dat de eigen achterban geen centje pijn voelt. De vakbond claimt dat het pensioenakkoord van afgelopen zomer een welvaartsvast pensioen belooft, zodat alle werknemers desgewenst toch met 65 jaar kunnen stoppen met werken. De werkgevers wijzen vooral op de afspraak dat de premies niet omhoog mogen. De overheid weigert (begrijpelijk) het verschil bij te leggen.
Dit soort geneuzel op de vierkante millimeter leidt af van de enorme veranderingen die op Nederland afkomen. Het schip maakt water, maar de Nederlanders maken ruzie over de kleur van het reddingsvest.
Profiteren van ontwikkelingen
De megatrends van onze tijd, vergrijzing, oplopende staatsschuld, structurele krapte op de arbeidsmarkt en de opkomst van nieuwe economieën als China, India en Brazilië, vragen drastische aanpassingen aan onze economie en onze instituties. De trends hoeven op zich geen bedreiging te zijn voor onze welvaart. Langere levens, lagere werkloosheid en nieuwe handelspartners; het zijn in principe uitstekende ontwikkelingen. Maar dan moet Nederland zich plooien en vormen naar de eisen van de nieuwe werkelijkheid.
Alleen op terreinen, waarover niets is afgesproken kan het kabinet daadkrachtig zijn. Sinds de economische crisis uitbrak, heeft de overheid spaarders, woningbezitters, banken, bedrijven en zelfs andere landen gesteund met garanties. Dat mocht en dat kon. Maar dat bedrag is door de crisismaatregelen zo hoog opgelopen (euro 180 mrd) dat topambtenaren het vorige kabinet al adviseerden om de risico’s voor de schatkist te verminderen. Maar een kind weet toch, dat je cadeautjes altijd zelf moet betalen?
Maatregelen moet voor ons in plaats van tegen ons gaan werken
Nederland is nog steeds welvarend. We zijn gewend om geld te verdienen met handel. We hebben nooit veel grondstoffen gehad en altijd relatief dure arbeid. Dat is niet nieuw. Desondanks is Nederland nog steeds de 16e economie in de wereld. Dus laten we niet zeuren maar gewoon weer wakker worden. Laten we het pragmatisme weer oppakken, dat in de korte periode dat de bomen tot in de hemel groeiden is ondergesneeuwd door het polderen. Laten we ervoor zorgen dat maatregelen weer voor ons gaan werken in plaats van tegen ons.
Om te besparen wordt de overheid afgeslankt. Uitbesteding van allerlei operationele taken kan hierbij een uitstekend middel zijn. Marktpartijen hebben vaak minder overhead en meer specialistische kennis. (Zie ook ‘Overheid moet alleen zelf doen waar ze goed in is’.). Helaas werkt dit in de praktijk niet zo. Afstoten van taken door de overheid zal wel verschil maken, maar dan moet niet langer de verlaging van het aantal ambtenaren, waarmee dit gepaard gaat, op de begroting van de betreffende ministeries of overheidsorganen blijven drukken. De enige manier om hier effectief te zijn is het schrappen van de wachtgeldsystematiek. Op dit moment draagt het betreffende ministerie of overheidsorgaan nog steeds de lasten van de wachtgelduitkeringen. Het ontslaan van ambtenaren heeft daardoor nauwelijks effect. Pas wanneer ambtenaren ‘gewoon’ in de WW komen, zal er sneller en effectiever ingegrepen kunnen worden in ons landelijke huishoudboekje. De wachtgeldregeling is echter heilig, net als de gratis rollator, het huurbeleid, de hypotheekrenteaftrek, de inspraak en nog honderden andere (reparatie-)wetjes die stammen uit een tijd toen dit nog kon.
De meerderheid van de burgers snapt best, dat zij haar eigen cadeautjes moet betalen. Maar men is het onzichtbare circuit zat, dat Den Haag en dus Nederland verlamt. (Zie ook ‘Democratie is dodelijk voor innovatieve organisaties’.) Men is het zat, die minderheid aan vakbondsleden die namens de meerderheid de CAO bepaalt, die minderheid aan CDA’ers, die namens de meerderheid bepaalt of ons land regeerbaar is, dat ene kamerlid dat bepalend is of ons land wel of niet geregeerd kan worden. Wanneer je dat allemaal accepteert, waarom heb je het dan nog over een koningin die niet democratisch gekozen is? Ik denk dat koningin Beatrix meer draagvlak heeft dan de democratisch gekozen Kamerleden als Eric Lucassen, Kathleen Ferrier of James Sharpe. Heeft de Kamer niets beters te doen in deze crisis dan veel tijd te besteden aan rollators of ons Koningshuis? Er moeten eieren gebakken worden en dus moeten er schalen worden gebroken!
Bronnen:
Leon Willems, ‘Begrotingsevenwicht uit beeld’. In: Het Financieele Dagblad. 10 november 2010.
Mathijs Bouman, ‘Kreupel Nederland sjokt achter gratis rollator’. In: Het Financieele Dagblad. 17 november 2010.
Auteur: Wiebe Zijlstra | 26 november 2010 | Copyright Wiebe Zijlstra
Gerelateerde artikelen:
Grotendeels mee eens met dit artikel.
De AWBZ moet ingericht worden waar die voor is bedoeld en niet voor rollators, bioscoop- en supermarkt bezoek. Een rollator is een vervoersmiddel die hoort bij het natuurlijke verouderingsproces, dit kun je zien aankomen, vergelijkbaar als je op eigen kosten zelf een fiets aanschaft. Een (kinder)fiets wandelstok wordt terecht ook niet vergoed.
Dat de beperking ontslagrecht en verkorting WW niet worden aangepakt is overigens nu niet verkeerd. Werknemers die hard werken hoeven hierdoor niet getroffen te worden. Ontslag of een tijdje zonder werk is mogelijk in deze nog voortdurende crisis. Deze hervormingen doe je desnoods in veel mindere mate en slechts alleen in hoogconjunctuur waar nu geen sprake van is. Ombuigingen eerst zoveel mogelijk “extern” aanpakken (afdracht EU, ontwikkelingshulp, etc), als uiterste resort wordt “intern” gesneden.