Inhoudsopgave

1. Opwarming van de aarde een feit
2. Hoog op de politieke agenda?
3. Verzekeraars zetten in op hogere premies
4. Commentaren op het klimaatrapprort
5. De VS als redder van het milieu
6. Krokodillentranen in plaats van actie
7. Aanpak van het klimaatprobleem

1. Opwarming van de aarde een feit

Het IPCC, de internationale klimaatcommissie van de Verenigde Naties, twijfelt niet meer. Het is volgens de commissie ‘vrijwel zeker’ dat de aarde warmer wordt als gevolg van menselijke activiteiten. Belangrijkste boosdoener is de uitstoot van kooldioxide (CO2) die vrijkomt bij de verbranding van fossiele brandstoffen (olie, aardgas en steenkool).
Ongetwijfeld zult u iets meegekregen hebben van dit rapport en vooral ook van de reacties op dit rapport. Ik heb nog geen constructieve opmerking gehoord of gezien. Milieuorganisaties wijzen op hun gelijk. Burgers en bedrijven wijzen naar de overheid. De overheid verwijst naar verdragen (die niet nageleefd worden) en iedereen huilt krokodillentranen en schuift de zwarte piet door naar anderen.
Het IPCC kwam begin februari 2007 met zijn langverwachte nieuwe klimaatpublicatie, de eerste sinds 2001. In dit document – dat bekendstaat als de ’samenvatting voor beleidsmakers’ – staan de belangrijkste conclusies van een dik rapport waaraan honderden wetenschappers in de wereld hebben meegewerkt. De ’samenvatting’ zal naar verwachting wereldwijd door politici worden gebruikt om het klimaatbeleid de komende jaren op te baseren. Het onderliggende rapport wordt overigens pas over enkele maanden gepubliceerd.
De conclusies van het IPCC laten aan duidelijkheid niets te wensen over. Werd in de vorige samenvatting nog gesproken over ’sterke aanwijzingen’, nu is het volgens het IPCC voor ‘meer dan 90%’ zeker dat de mens de aarde opwarmt.
De klimaatwetenschappers stellen vast dat het CO2-gehalte in de atmosfeer is gestegen van 280 ppm (miljoenste deeltjes) toen de industriële revolutie begon tot 379 ppm nu. Alle klimaatmaatregelen ten spijt, is het tempo waarin CO2 wordt uitgestoten de laatste tien jaar alleen maar gestegen. Dat heeft zijn effect niet gemist. Elf van de afgelopen twaalf jaar behoren tot de warmste jaren sinds 1850. Overal op de wereld is de temperatuur gestegen, behalve op de Zuidpool. Het aantal extreem koude dagen is de afgelopen 50 jaar afgenomen, terwijl het aantal hete dagen en hittegolven is gestegen.
Als de uitstoot van broeikasgassen in het huidige tempo doorgaat, is het aan het einde van de eeuw 2 tot 4,5 0C warmer dan nu. Het is vrijwel zeker dat er dan meer zware regenbuien zullen vallen. De zeespiegel zal tussen de 18 en 59 centimeter stijgen. Daarmee is er geen groot risico dat Nederland onder water zal komen te staan, zeggen het Milieu- en Natuurplanbureau (MNP) en het KNMI.
We zijn blijkbaar weer terug in het tijdperk van begin jaren zeventig, toen de Club van Rome het ‘einde van de wereld’ voorspelde binnen 30 jaar. We zijn intussen 35 jaar verder.

2. Hoog op de politieke agenda?

De stelligheid waarmee het IPCC concludeert dat het mis is met het klimaat, lijkt invloed te hebben op het standpunt van de Amerikaanse regering. De Amerikanen hebben zich veel constructiever opgesteld dan in het verleden, zeggen delegatieleden die de afgelopen dagen in Parijs aanwezig waren bij de onderhandelingen over de samenvatting van het rapport.
In Parijs moesten vertegenwoordigers van 113 landen het eens zien te worden over de conclusies. Volgens het Nederlandse delegatielid Arthur Petersen van het MNP verliep dat proces ‘dit keer’ boven verwachting goed. ‘Er is geen enkele politieke invloed geweest op de tekst.’ Er zijn wel ‘een paar interventies’ geweest, zegt hij, maar ‘die hadden geen effect’. Naast de VS zijn het vooral de olieproducerende landen, Saudi-Arabië voorop, die in het verleden hebben geprobeerd conclusies af te zwakken.
Voor de olie-industrie zal het IPCC-rapport weleens vergaande consequenties kunnen hebben. De druk om het olieverbruik drastisch te verlagen, zal flink toenemen.
De verzekeraars verwelkomden vrijdag de conclusies van het IPCC. ‘Wij denken dat dit rapport klimaatverandering bovenaan de politieke agenda zal zetten’, zei een woordvoerder van Swiss Re, de grootste verzekeraar ter wereld, in een telefonische persconferentie.
Natuurlijk zou dat de verzekeraars goed uitkomen. Als overheden het mogelijke risico erkennen, dan hebben de verzekeraars een goede smoes om de premies te verhogen en af te wijken van wat statistisch gezien redelijk is. (Zie ook ‘Economie moderne variant van waarzeggerij?’.)

3. Verzekeraars zetten in op hogere premies

De verzekeraars hebben de afgelopen jaren flinke stroppen geleden door natuurrampen die mogelijk samenhangen met klimaatverandering. Zo moest de verzekeringssector in 2005 in de VS $ 83 mrd aan orkaanschade uitkeren. De storm die onlangs door West-Europa raasde, heeft voor € 2,5 à € 8 mrd aan schade opgeleverd. Het IPCC voorspelt dat de kracht van orkanen en stormen zal toenemen als het warmer wordt. Het aantal orkanen neemt niet toe.
Een woordvoerder van de Duitse verzekeraar Allianz waarschuwde vrijdag dat de premies in de toekomst omhoog moeten. ‘Tot dusver hebben we ons bij de premiestelling altijd gebaseerd op gegevens uit het verleden. Maar als de klimaatverandering doorzet, ligt het voor de hand dat we ons in toenemende mate gaan baseren op toekomstprojecties’, aldus Allianz.
Het IPCC heeft diverse scenario’s uitgestippeld waarin wordt aangegeven hoe de temperatuur zich zal ontwikkelen als de uitstoot van broeikasgassen wordt afgeremd. In het huidige tempo komt de wereldwijde CO2-uitstoot deze eeuw uit op 670 gigaton. Om de temperatuurstijging tot 2 graden Celsius te beperken – een doelstelling van onder meer de Nederlandse overheid – is het nodig om de uitstoot met 25% terug te brengen naar 490 gigaton.
‘Het kost maar enkele tienden van het bbp. Maar hoe eerder we ermee beginnen, hoe beter.’
Het klinkt heel plausibel. De timing echter doet vermoeden dat de verzekeraars op basis van dit rapport hun kans grijpen. We moeten ons dus verzekeren tegen zaken die mogelijk staan te gebeuren. En dan zijn we in Nederland zeker ook verzekerd tegen het toenemende lawinegevaar en het gevaar van tsunami’s, gevaren die uiteraard eveneens voortvloeien uit de opwarming van de aarde. Waar we echter dan nog steeds niet tegen verzekerd zijn, is het risico dat we als Nederlandse belastingbetaler zwaar moeten bijdragen aan investeringen in de dijken. Investeringen die moeten voorkomen dat de Nederlandse kust straks bij Amersfoort begint en waarmee dus in feite het risico van de verzekeraars wordt teruggebracht.

4. Commentaren op het klimaatrapprort

Enkele reacties op dit klimaatrapport willen we u niet onthouden:

Jacques Chirac, president van Frankrijk:

‘Het is geen tijd voor halve maatregelen, maar voor een revolutie. We staan aan de vooravond van het onomkeerbare.’

Sharad Joshi, landbouwvertegenwoordiger en parlementariër in India:

‘Het is een handige zet van de westerse wereld om te voorkomen dat ontwikkelingslanden inzetten op een snelle ontwikkeling van de industrie.’

Stavros Dimas, Europees milieuminister:

‘We moeten goed kijken naar wat de wetenschap ons aanraadt.’

Salomon Kroonenberg, hoogleraar Geologie TU Delft:

‘De mens is niet bij machte de thermostaat van het klimaat te regelen. Het rapport spitst zich te veel toe op menselijke activiteiten en te weinig op natuurlijke klimaatvariaties.’

Sharon Hays, woordvoerder Witte Huis:

‘Het rapport is een begrijpelijke en accurate weergave van de huidige klimaatsverandering. President George Bush heeft een heldere serie maatregelen aangekondigd om dit ‘’serieuze probleem” aan te pakken. Het Kyoto-verdrag is besmet, wij geloven dat onze maatregelen de goede zijn.’

Pieter van Geel, staatssecretaris van milieu:

‘Vluchten kan niet meer en snelle actie is absoluut noodzakelijk.’

Achim Steiner, hoofd van het VN-milieuprogramma:

‘Het nieuwe rapport leert ons dat de impact van de klimaatsverandering dramatischer en sneller is dan we dachten.’

David Miliband, minister van milieu, Groot-Brittannië:

Dit vraagt wereldwijde politieke betrokkenheid. Dit slaagt alleen wanneer naast milieuministers ook staatshoofden en ministers van financiën de schouders eronder zetten.

Stephanie Thunmore, Greenpeace International:

‘Als het laatste rapport een ”wake-up call” was, is dit een gillende sirene.’

We zijn bijna ontroerd door de betrokkenheid die getoond wordt, een betrokkenheid die vrijwel overal gekenmerkt wordt door het toekennen van een grote urgentie aan het issue en door een abstractheid van aanpak. Niemand is dus van plan om er echt iets aan te doen. Men ziet het als het probleem van anderen. En die anderen zijn vooral de VS, gevolgd door India en China. Een ‘ver-van-mijn-bed-show’ dus. Dat schiet lekker op.

5. De VS als redder van het milieu

De Verenigde Staten sluiten zich na 2012 aan bij internationale afspraken voor klimaatbeheersing. ‘Je ziet in dat land momenteel politieke krachten aan het werk, die mij daarvan overtuigen’, zegt Ernest-Antoine Seillière, voorzitter van de Europese werkgeverskoepel BusinessEurope. ‘Amerika maakt zeker deel uit van de post-Kyoto-fase.’
In 2012 loopt het emissiehandelssysteem af, dat is opgezet onder het zogenoemde Kyoto-protocol. De Europese Commissie wil dat de Europese Unie opteert voor voortzetting van dit handelssysteem, dat in 2005 van start ging. In dat verband stelde Commissievoorzitter José Barroso lidstaten en het Europees Parlement vorige maand voor om in de periode van 2012 tot en met 2020 de uitstoot van broeikasgassen in de Europese Unie te reduceren met 20%. Dit vergeleken met het niveau in 1990.
Het demissionaire kabinet-Balkenende besloot deze voorstellen van de Europese Commissie op hoofdlijnen te steunen.
BusinessEurope is daarentegen mordicus tegen voortzetting van Kyoto, tenzij de Verenigde Staten meedoen. Seillière: ‘We kunnen als Europese Unie niet doorgaan het goede voorbeeld te geven in klimaatbeheersing en als gevolg daarvan banen te verliezen in onze energie-intensieve industrie, terwijl onze inspanningen nauwelijks tot geen effect sorteren omdat belangrijke vervuilers niet meedoen. Voor ons is van cruciaal belang dat Amerika aan boord komt.’ De VS zijn ’s werelds grootste uitstoter van broeikasgassen.
Tot op heden weigert president George W. Bush zich aan te sluiten bij het internationale emissiehandelssysteem, waarin behalve de lidstaten van de Europese Unie ook landen als Canada, Japan en Rusland participeren. Bij emissiehandel komt aan de uitstoot van broeikasgas een prijskaart te hangen. Bush vreest dat dit ten koste gaat van de economische groei in de VS. Seillière voorziet dat Amerika niet lang meer aan de zijlijn blijft staan. ‘Je ziet wat er in dat land aan maatregelen tegen broeikasgassen wordt genomen op het niveau van minstens tien deelstaten, waaronder een grote als Californië. Ook heeft de Amerikaanse president zich net uitgesproken om het olieverbruik drastisch te reduceren. Er is duidelijk een kentering gaande, die mij optimistisch stemt.’

6. Krokodillentranen in plaats van actie

In feite is het verhaal tot dusver diep treurig. Iedereen roept dat het 5 voor 12 is en niemand geeft aan wat hij dan wel in de laatste vijf minuten gaat doen. De VS rekt de 5 minuten minimaal op tot 5 jaar en zal, voor er een akkoord komt, ongetwijfeld eerst een spel spelen van aftrekken en delen. En vervolgens zal het ongetwijfeld een termijn van 20 jaar vergen, voor de uitvoering van zo’n akkoord een feit is.
China en India beschouwen het als hun goed recht om eerst de welvaart van het Westen (dat tenslotte al eeuwen te veel CO2 uitstoot) te achterhalen, voordat zij ook gaan meehelpen het probleem te bestrijden.
Nederland is natuurlijk te klein om enige invloed te hebben op de wereldwijde CO2 uitstoot. Maatregelen moeten dus minimaal in Europees worden genomen en dat betekent eerst verder gaan met lobbyen.
De Israeli’s zien de bui al hangen en kopen massaal percelen op de maan, om mogelijk een alternatief te creëren.
Rusland bouwt in hoog tempo kerncentrales bij, om voor grof geld zijn fossiele brandstoffen te kunnen verkopen, waarmee het tevens zijn eigen uitstoot van CO2 kan vermijden. Momenteel zeurt er tenslotte niemand over nucleair afval, dus politiek gezien is dit een meesterzet.

7. Aanpak van het klimaatprobleem

Wat opvallend is in de discussie, is dat deze uitgaat van het voortbestaan van de huidige situatie in de komende tientallen jaren. Er is geen aandacht voor innovatie, behalve dan misschien dat gloeilampen bij wet verboden moeten worden, zodat iedereen verplicht wordt om spaarlampen te gebruiken. Dat helpt misschien wel, maar het is zelfs nog geen druppel op de gloeiende plaat. (Zie ook ‘Cultuur van de angst vervangen door vertrouwen en positivisme’.)
Wat we nodig hebben is innovatie. Niet zozeer productinnovatie in de vorm van zuiniger of hybride auto’s, maar innovatie in ons denken. (Zie ook ‘Geen productinnovatie maar procesinnovatie’.) Alleen dan zijn besparingen van tientallen procenten in 10 jaar mogelijk, in plaats van 10% in twintig jaar.
Laat ik u een simpel voorbeeld geven. Door het gebruik van webconferencing faciliteiten webben we het aantal jaarlijks gereden kilometers teruggebracht van 60.000 naar 11.000 kilometer. (Zie ook ‘Business innovatie MKB: Casestudy ZBC’.) Op deze wijze kunnen we als consultants een bijdrage leveren aan de oplossing van het klimaatprobleem.
We stellen ons afhoudend op als opdrachten niet voor een groot deel op afstand kunnen worden uitgevoerd met behulp van webconferencing. (Zie ook ‘Vergaderen, presenteren en samenwerken op afstand’.) Natuurlijk zal ons dat wel eens een opdracht kosten, maar dat nemen we voor lief. De groei is hierdoor niet optimaal, maar de winstmarge blijft wel in stand. Bovendien profiteren onze klanten mee, want voor uren die we op afstand uitvoeren, brengen we minimaal € 15 minder in rekening. En voor ons is het voordeel van geen reiskosten, geen reistijd en niet meer in de file hoeven staan. (Zie ook ‘Nooit meer in de file staan’.)
De innovatie in dit verband is niet de technologie van webconferencing. Deze bestaat al jaren. Innovatief is de toepassing van webconferencing en de inbedding hiervan in de bedrijfspolicy. (Zie ook ‘Als managers zouden managen, dan zou het fileprobleem zijn opgelost’.)
Per dag wordt meer dan een miljoen liter fossiele brandstof onnodig verstookt (mede door de files), doordat bedrijven zich zo nodig moeten vestigen op de Zuid-as van Amsterdam en van hun medewerkers eisen dat ze op kantoor werken. Welke politicus durft het nog aan om het over spaarlampjes te hebben en niet deze problematiek aan te pakken? (Zie ook ‘Over asfalt tussen je oren en de controle op blauwe ogen’.)
De stelling die ik op TV opving, dat bedrijven genoeg gedaan zouden hebben, is onzin. We kunnen met zijn allen veel verder gaan. We kunnen in slaapsteden werkplekcentra creëren in woonwijken of leegstaande kantoorgebouwen, met alle noodzakelijk voorzieningen voor het werken op afstand. Dit creëert meer een netwerk met plaatsgenoten dan met collega’s, wat voor de medewerkers wel eens een beter sociaal netwerk zou kunnen opleveren dan er doorgaans met collega’s is. (Zie ook ‘Meer productiviteit en tevreden medewerkers door thuiswerken’.)

Als u de mogelijkheden van webconferencing in de praktijk wilt ervaren, dan kunt u deelnemen aan één van onze webseminars. Data vindt u in de agenda.

Delen van dit artikel zijn overgenomen uit:
Hendrik Jan van Oostrum, ‘Amerika na 2012 in klimaatpact; voorzitter Seillière van BusinessEurope optimistisch’. In: Het Financieele Dagblad.  Februari 2007.
Karel Beckman, Jorinde Schrijver, ‘Opwarming aarde ‘vrijwel’ zeker’. In: Het Financieele Dagblad. 3 februari 2007.

Download: