ZBC Kennisbank

Big Mother erger dan Big Brother

 

Op 21 maart 2018 is er in Nederland een raadgevend referendum. We kunnen dan voor of tegen de sleepwet stemmen, de vernieuwde Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Deze wet geeft een uitbreiding van de middelen die de diensten (AIVD en MIVD) mogen inzetten. Echter heeft de ervaring intussen geleerd, dat het kabinet zich niets aantrekt van de uitkomst van zo’n referendum en gewoon haar eigen gang gaat.

En misschien is dat niet geheel onterecht, want eigenlijk gaat ieder referendum over een ingewikkelde materie, die niet eenvoudig afgedaan kan worden met een simpel voor of tegen. Dat is ook nu het geval. De sleepwet bevat elementen die zonder meer gewenst zijn, maar ook een aantal zaken die ongewenst zijn. De sleepwet zelf geeft inlichtingendiensten het recht om op te treden als ‘Big Brother’. Door het ontbreken van een adequate controle in de wet echter, krijgt de overheid ook impliciet de mogelijkheid op te treden als ‘Big Mother’. Dat betekent dus een overheid die alles van je weet, het beste met je voor heeft, je voor gevaren en misstappen behoedt, maar je daardoor verstikt. Een overheid die voorkomt dat je je eigen leven leidt, je eigen fouten maakt en daarvan leert, die voorkomt dat je jezelf laat gelden, voorkomt dat je zelf over de wereld nadenkt, en deze verandert daar waar dat volgens jou nodig is.

Makke schapen

Met zijn dystopische roman 1984 creëerde George Orwell een metafoor om het belang van privacy kracht bij te zetten: ‘Big Brother is watching you’. Orwell liet zien hoe ongebreidelde surveillance en brute interventies door de overheid van (bijna) iedere burger een mak schaap maken. Iets wat je iemand die opgroeide in het voormalige Oostblok niet hoeft uit te leggen. Maar daar waar de Stasi in haar hoogtijdagen één informant per twintig Oost-Duitse burgers had, lopen we nu allemaal rond met onze eigen Stasi-agent: de smartphone. En de sleepwet staat toe dat die gehackt wordt en dat alle informatie op die smartphone verzameld, gedeeld en gebruikt wordt.
Toch lijkt ons dit weinig te deren. De voordelen van overal en altijd online zijn, in contact te zijn met je vrienden of collega’s, en niemand meer de weg te hoeven vragen, zijn simpelweg overweldigend. Van Big Brother heeft iedereen natuurlijk wel gehóórd. Maar er echt tegenaan lopen, dat overkomt slechts een zeer kleine minderheid. En die zal het er dan zelf wel naar gemaakt hebben, zo is het algemene idee.
De inbreuk op jouw en mijn privacy was tot nu nog minimaal. We werden beschermd door bestaande wetgeving, die voor de overheid bepaalde barrières opwierp. De sleepwet gaat er echter voor zorgen, dat deze barrières worden opgeruimd.

De verwerking van al deze data

De huidige technologische ontwikkelingen zijn intussen zover, dat geweldige hoeveelheden data verwerkt kunnen worden. En zo kunnen via ‘big data’ met behulp van slimme algoritmen nauwkeurige conclusies getrokken worden over wie en wat je bent en over je gedrag. De AVG biedt nog bescherming tegen de toepassing van profilering op basis van algoritmen. Door de sleepwet echter wordt deze bescherming, in elk geval voor de overheid, opgeheven.
Nu ligt het grootste gevaar van een gebrek aan privacy niet bij de – helaas ook in deze tijd onvermijdelijke – despoten die ons ongelimiteerd in de gaten houden. Overduidelijke surveillance, en de daarmee gepaard gaande zichtbare en voelbare repressie, creëert uiteindelijk vanzelf het verzet dat leidt tot hun ondergang. De Berlijnse Muur is tenslotte ook gevallen. Kortom, Big Brother brengt zichzelf wel te val.

Big Mother als liefhebbende, verstikkende moeder

Nee, het echte gevaar is die Big Mother, in de vermomming van een welmenende overheid of een superklantgericht bedrijf. Die Big Mother die ons subtiel stuurt (‘nudgen’) naar de hoek waar ze ons hebben wil. Een Big Mother die ons stuurt door ‘slimme’ algoritmen, die op basis van een grote hoeveelheid persoonlijke gegevens beslissen welk nieuws goed voor ons is, welke aanbieding ons op het lijf geschreven is, welke opleiding we kunnen kiezen, of welke baan we mogen hebben. Algoritmen die bepalen wat we wel en niet te zien krijgen, die het (beperkte) menu samenstellen waar we vandaag uit mogen kiezen.
En het probleem is dat zowel de makers van die slimme algoritmen, als wij – de mensen die blootgesteld worden aan hun beslissingen – niet weten hoe die algoritmen werken, en dat die algoritmen hun beslissingen ook niet uitleggen of beargumenteren. Bovendien weten we niet welke persoonlijke gegevens gebruikt worden om zo’n beslissing te nemen, waardoor we dus ook niet kunnen controleren of de gegevens juist zijn, of dat ze wellicht buiten hun oorspronkelijke context verkeerd geïnterpreteerd worden.
De overheid als Big Mother dus. Als BigMmother die het beste met je voor heeft, maar je daardoor verstikt, die voorkomt dat je zelf over de wereld nadenkt, en deze verandert daar waar dat volgens jou nodig is. En van die Big Mother moeten we ons losrukken. En wel snel, voordat we onder haar moederliefde bezwijken en willoze, gedrogeerde, slaven van de slimme algoritmen zijn geworden.

Waar is die goede oude tijd gebleven?

In 1981 gingen we in Amsterdam nog met 400.000 mensen de straat op om te protesteren tegen de neutronenbom, een bom die mensen kon vernietigen maar gebouwen liet bestaan. De centrale leuze was ‘Ban de bom’. Wereldwijd vonden vergelijkbare demonstraties plaats. We demonstreerden toen nog massaal voor idealen. En dit soort massale demonstraties waren effectief en leidden tot daadwerkelijke veranderingen. In dit decennium zagen we dat ook nog bij de demonstraties voor de ‘Arabische lente’. Kom daar anno nu nog maar eens om in Nederland. Hooguit zien we een handjevol leraren demonstreren voor hun eigenbelang onder een motto van goed onderwijs als maatschappelijk belang. Tenminste, zo komt het over. Big Mother heeft al meer grip op onze Nederlandse samenleving dan we denken.
Natuurlijk zegt het kabinet, dat zij de crisis van 10 jaar geleden heeft opgelost. Zij heeft haar huishoudboekje weer op orde, bedrijven floreren weer en maken grote winsten. Alleen de burgers hebben daadwerkelijk de broekriem mogen aanhalen en die zitten nog steeds met die aangehaalde broeksriem. De parallel met de neutronenbom is griezelig. Maar we gaan nu niet meer de straat op. Big Mother heeft immers verzonnen, dat een raadgevend referendum ook een prima uitlaatklep is om ongenoegen te tonen. Nu dit echter steeds weer leidt tot een massale proteststem, pakt Big Mother dit speeltje gauw weer af van de burgers, die zij zo lief heeft.
Nu gaat het weer over de AVG, die in artikel 22 voorkomt dat de overheid ongebreideld haar burgers mag controleren of bemoederen en die in overweging 73 heel duidelijk de criteria noemt, waaraan voldaan moet worden om de privacy te mogen schenden. De sleepwet schuift artikel 22 van de AVG aan de kant en lapt overweging 73 aan haar laars. Juist die punten, zouden burgers moeten beschermen tegen een teveel aan moederliefde van Big Mother.

Bron:
Jaap Henk Hoepman, ‘Ruk je los van Big Mother’. Het Financieele Dagblad. 6 januari 2018.
DownloadDownload artikel als MS Word document Download artikel als PDF document Print deze pagina Verstuur deze pagina naar een vriend (email)
Auteur(s): Wiebe Zijlstra | 24 februari 2018


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *