ZBC Kennisbank

Hoe word je een hoogvlieger?

 

Er zijn boekenkasten vol geschreven over hoe je succesvol kunt worden. Vaak wordt er één factor belicht. Op zich is dat niet gek. Maar een hoogvlieger is vaak wel een vat vol tegenstrijdigheden. En precies dat maakt hem of haar juist zo bijzonder.

Bedrijven zijn natuurlijk altijd op zoek naar hoogvliegers. Maar hoe herken je die, als ze allerlei tegenstrijdige gedragseigenschappen vertonen en juist door die tegenstrijdigheden zo succesvol kunnen worden? Het kan lastig zijn om een opkomende ster op te merken, al was het maar, omdat niet altijd duidelijk is waar je nu eigenlijk op moeten letten. Sommige ‘goudrupsjes’ maken indruk, maar voltooien vervolgens hun metamorfose niet, terwijl andere in volgroeide vlinders veranderen. Welke kwaliteiten maken hen tot toppresteerders? Zijn ze door hun connecties gekomen waar ze zijn? Of zijn zij gewoon de juiste persoon, op de juiste plaats, op de juiste tijd?

Is succesvol zijn aangeboren of aangeleerd?

Om tot ster te rijzen ben je erg afhankelijk van de stand van de sterren, dat wil zeggen afhankelijk van met wat voor mensen je werkt en in wat voor omgeving (zoals de politieke situatie in het land, de cultuur van het land, de cultuur in organisaties, het soort sector waarin je werkt, de levensfase van de organisatie en zelfs de toestand van de economie). Hoewel veel leiders beweren dat ze intuïtief de karaktertrekjes herkennen die een ster van de rest onderscheiden, nemen ze vaak aan dat een ster moet worden geboren. Kortom, de hoogvlieger is gewoon de juiste persoon, op de juiste plaats, op de juiste tijd. Maar dat is niet alleen een kwestie van toeval. Als je niet continu beweegt, dan is de kans klein dat je op de goede tijd op de goede plaats bent. En als je niet meerdere gezichten hebt, dan is de kans groot, dat je niet de juiste persoon bent op die plaats en tijd.
Succes is iets waar je voor kiest, en in het verlengde daarvan, iets van oorzaak en gevolg. Geluk kan een factor zijn, maar is als verklaring onvoldoende. Het oude gezegde ‘hoe harder ik werk, hoe meer geluk ik heb’ bevat zeker meer dan slechts een kern van waarheid. Dit ‘geluk’ is vaak een combinatie van voorbereiding, vasthoudendheid en kansen grijpen. Zo gaf een ster eens aan: ‘Ik moest twintig jaar lang hard werken om van de ene op de andere dag een succes te worden.’ Het gaat bij sterren ook niet alleen om de juiste connecties. Die kunnen wel helpen, maar veel mensen hebben de allerbeste connecties en toch maar heel weinig succes. De meeste sterren bereiken de sterrenstatus omdat ze een intuïtief begrip hebben van hoe je dit voor elkaar krijgt.

Rondwandelende tegenstrijdigheden

Wat hoogvliegers onderscheidt, is hun paradoxale manier van werken. Ze hebben er een gave voor om tegengestelde belangen of posities met elkaar te verzoenen. De psycholoog Carl Jung had het over ‘mysterium coniunctionis’: het op één lijn komen of het samenbrengen van de voor de mens kenmerkende polen of dualiteiten of het oplossen van een conflict daartussen. Met andere woorden: de vaardigheid om met de spanning van tegenstellingen om te gaan. Echte sterren bezitten de creatieve vaardigheid om om te gaan met korte- en langetermijngerichtheid, doen en denken, extraverte en introverte karakters, optimisme en realisme, beheersing en vrijheid, holistisch en atomistisch denken, ‘hard skills’ en ‘soft skills’. Natuurlijk zijn ze niet op al deze gebieden een ster, maar ze onderkennen de waarde van die tegenstrijdigheden en houden die in balans.
Wel zijn hoogvliegers allemaal visionair, emotioneel intelligent, durven ze weloverwogen risico’s te nemen, zijn ze aanspreekbaar op hun daden, vasthoudend en vol energie en doen ze heldhaftige (hoewel vaak vergeefse) pogingen om een zekere mate van balans in hun leven te brengen. Verder zoeken hoogvliegers vaak het onbekende op. Ze worden gedreven door nieuwsgierigheid, fantasie en interessante inzichten. Nieuwe ideeën proberen ze graag uit, want de bekende weg en sleur zijn vervelend. Dubbelzinnigheid ligt ze wel. En ze zijn bereid om van beproefde oplossingen af te wijken, gewoon voor de verandering. Het gedrag van sterren kan aanstekelijk zijn en anderen inspireren hun voorbeeld te volgen. Hun houding betekent vaak dat ze mensen die voor hen werken de gelegenheid geven om dingen uit te proberen. Ze nemen hun beslissingen snel, maar kunnen ook heel voorzichtig zijn. Ze zijn rebels en behoudend, speels en verantwoordelijk, nadenkend en proactief. Ze zijn graag sociaal, maar hebben er ook behoefte aan om alleen te zijn. Ze hebben een grote verbeeldingskracht, maar verliezen de realiteit zeker niet uit het oog. En ze kunnen zowel divergent als convergent denken. Hoogvliegers zijn in staat om moeiteloos tussen de ene en de andere denkwijze te switchen.

Je kunt leren een hoogvlieger te zijn

Goed nieuws voor iedereen die de hoogvliegerstatus nastreeft: toppresteerders kunnen worden gemaakt. Misschien moet je de erfelijke factor niet helemaal terzijde schuiven, maar de opvoeding en verdere vorming zijn toch veel belangrijker. Veel psychologische kenmerken en gedragspatronen kunnen worden aangeleerd, vanaf zeer jonge leeftijd, als onze persoonlijkheid nog alle kanten op kan. Als in deze fase van het leven de juiste basis aanwezig is, dan kun je later met ontwikkelingsactiviteiten een heel eind komen in de richting van de sterrenstatus. De ontwikkeling tot hoogvlieger wordt het meest doeltreffend gecultiveerd met een strategie die gericht is op zelfkennis, actieleren en het bieden van rolmodellen.

Zelfkennis verwerven

De weg van de hoogvlieger begint naar binnen gekeerd. Zelfkennis is een van de belangrijkste factoren voor zelfwaardering en zelfvertrouwen. Dankzij zelfkennis begrijp je beter wat je motiveert, waar je op afknapt, waar je blij van wordt, en wat je passies zijn. Daardoor wordt het helderder wat je moet doen om jezelf als persoon te verbeteren. Hoe meer zelfkennis je hebt, hoe realistischer je inschat wat je kunt. Zelfkennis leid je ook op de weg naar meer verbeelding, creativiteit, intuïtie, wilskracht en focus. Want als je niet om jezelf kunt lachen, dan ben je ook niet in staat om kritisch naar jezelf te kijken.

Actieleren

Actieleren is een proces waarbij mensen met uiteenlopende vaardigheids- en ervaringsniveaus in een groep worden samengebracht om een reëel vraagstuk uit de werkpraktijk op te lossen en een actieplan te ontwikkelen en daarbij hun functies als de basis voor het leren te gebruiken. Door een dergelijk leerproces leren aspirant hoogvliegers meer over de manier waarop zijzelf en anderen problemen oplossen en leren ze in te zien, dat de waarheid vaak in het midden ligt en wordt vertrapt door beide strijdende partijen. Hoewel er de afgelopen decennia in het onderwijs het nodige is verbeterd, is actieleren nog steeds een ondergeschoven kindje. Te veel centraal staat het resultaat van het leerproces in plaats van de verbetering van het leerproces zelf.

Rolmodellen bieden

Vaak leer je het meest van voorbeelden en van je eerste ervaringen op de werkvloer. Degene die in die periode je baas of chef was, herinner je je meestal het beste. En dan is het is natuurlijk aantrekkelijker om dingen van een goede chef te leren dan van een slechte. Veel toekomstige hoogvliegers echter hebben ook dingen geleerd van de slechte. Van deze minder gelukkige ervaringen kun je leren hoe je niet met leiderschap moet omgaan, wat je moet proberen anderen niet aan te doen. En je leert er natuurlijk van hoe om te gaan met zo’n slecht voorbeeld.

Hoogvlieger worden is dus een keuze

De weg naar succes is allerminst een rechte lijn. Het is een pad vol kronkels en oneffenheden. Het loopt over soms steile bergen en door diepe dalen. Blijf ergens op dit pad steken, dan zul je nooit een hoogvlieger worden. Je kunt de grenzen van het mogelijke alleen verkennen als je ze oversteekt en je op onbekend terrein waagt. Excellentie is niet iets wat je overkomt. Excellentie moet een manier van denken worden. Excellentie betekent dat je gewone dingen op een ongewone manier doet. Het is het constante verlangen om dingen beter te doen. Om succesvol te zijn, moet je je veilige gebiedje verlaten en moet je leren je  veilig te voelen bij het niet-vertrouwde en het onbekende en in staat zijn met de spanning van tegenstellingen om te gaan. Daardoor leer je steeds beter om strijdigheden met elkaar in balans te brengen.

Bron:
Manfred F.R. de Vries, ‘Wat maakt een ster tot een ster?’ Het Financieele Dagblad Weekend. 28 april 2018.
DownloadDownload artikel als MS Word document Download artikel als PDF document Print deze pagina Verstuur deze pagina naar een vriend (email)
Auteur(s): Wiebe Zijlstra | 17 mei 2018


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *