ZBC Kennisbank

Opkomst populisme graadmeter voor geloofwaardigheid huidige politici

 

Sinds de opkomst van de partij van Wilders en vergelijkbare partijen in Europa en na de Brexit en met name de verkiezing van Donald Trump tot president van de VS staan de media vol met analyses wat nu de oorzaak is van de groei van het populisme. Al jaren reageer ik niet meer op ontwikkelingen in de politiek. Nu wil ik echter een uitzondering maken.

Natuurlijk is er de globalisering. En natuurlijk leggen de huidige politici slecht uit wat ze doen. Maar dat is al jaren zo en dat zal ook in de toekomst zo zijn. Het probleem zit niet in de communicatie. Als dat wel zo zou zijn, dan zouden de communicatiespecialisten rondom het kabinet niet professioneel zijn. Dat geloof ik niet. Er kan nog een andere reden zijn, dat je boodschap niet overkomt. Dat is als je je geloofwaardigheid hebt verspeeld. En dat is er nu aan de hand. Populisten zijn er altijd al geweest en zullen ook altijd blijven bestaan. Maar zelfs een miniem vertrouwen in de deskundigheid en integriteit van de huidige machthebbers zorgt er al voor, dat deze populisten niet meer dan een kleine minderheid rondom zichzelf verzamelen.

Een stem op een populist is meestal een ‘nee’-stem

Natuurlijk weten de meeste van die stemmers op Wilders, voor de Brexit en op Trump heel goed, dat de toekomst zeer onzeker is, als zij een meerderheid krijgen. Toch kiezen ze ervoor om zo te stemmen als ze doen, en wel bij hun volle verstand. Dat gebeurt alleen als het vertrouwen in de huidige politici en hun partijen is gedaald tot onder dat minieme niveau. En dat betreft niet alleen VVD-premier Rutte, waarover Wilders in een tweet zegt “Het belangrijkste falen zit bij Rutte. Hij is een premier zonder regie, een premier zonder gezag” en minister Asscher, die bijna al zijn wetten weer heeft moeten intrekken omdat deze in de praktijk contraproductief bleken te zijn. Het is de Haagse (en Brusselse) elite, die haar geloofwaardigheid zo zwaar verspeeld heeft, dat er behoefte is aan een ‘nee’-stem. Bij een referendum is dit mogelijk (zoals we gezien hebben). Bij verkiezingen bestaat deze optie echter niet, zodat je alleen kunt kiezen voor de man of vrouw die deze ‘nee’-stem verwoordt.
Het verwijt dat populisten als Wilders en Trump geen beleid, geen visie en geen plannen hebben is daarom een non-issue. Juist omdat ze het simpel houden door alleen ‘nee’ te zeggen, behouden ze hun kracht. Ze zijn anders dan de technocratische elite.

Politici steeds meer blind voor wat de burger vindt

De afstand tussen burgers en de elite wordt steeds groter. Vijf jaar geleden kon u op onze site in het artikel ‘Vertrouwen in de burger als politieke innovatie’ al lezen:

“De Nederlandse politiek lijkt in eerste instantie verslaafd te zijn aan geld en aan de hogepriesters daarvan: de economen. Van links tot rechts, van progressief tot conservatief, gaat het schaamteloos over gedetailleerde standaard koopkrachtplaatjes en over prognoses van ‘banen in 2040’, opgeleverd door een economische wetenschap en een economisch planbureau dat de meest monstrueuze crisis sinds 1929 in het geheel niet heeft zien aankomen. Het onderwerp van de vermaatschappelijking is geen economisch onderwerp en gaat, in eerste instantie, juist niet over geld, maar over betrokkenheid, burgerschap, open organiseren, politieke bescheidenheid. Er ligt een strategische kans tot werkelijke vernieuwing. Het huishoudboekje op orde krijgen is een gevolg van politiek beleid. Niet het doel. Geef goed burgerschap weer de plaats, die het verdient. Niet bepaald door de politiek maar door de burgers. Het grootste obstakel is de gegroeide cultuur van bureaucratische risicobeheersing en professionele technocratisering. Goedwillende burgers als vrijwilligers en ‘amateurs’ passen daar slecht in. Dus blijven de uitgaven te hoog door het waanidee van een maakbare samenleving na te streven. Slechts één keuze is essentieel voor de politiek. Geef het land weer terug aan de burgers.”

Ook toen speelde dit dus al. Maar het gaat van kwaad tot erger. In 2015 schreef ik in het artikel ‘De wereld globaliseert en dus bouwen de mensen weer dorpen’:

“Burgers voelen haarfijn aan, dat ze belazerd worden, ondanks wat politici en de media beweren. Steeds meer mensen halen hun schouders op over wat de politiek vindt en vinden het dus ook niet meer zinnig om te stemmen. Als burgers wel stemmen, is het steeds vaker, omdat een poppetje goed overkomt of omdat men wil verhinderen dat populisten of extremisten het voor het zeggen krijgen. Maar heel weinig kiezers zijn er nog trouw aan een partij.
Ook bij de media zien we deze trend. Steeds meer mensen weigeren om nog geld uit te geven aan nieuws, dat ze bovendien niet zelf geselecteerd hebben. Men gaat steeds meer zelf op zoek naar nieuws en informatie en tegenwoordig kijken steeds minder mensen naar voorgeprogrammeerde TV-uitzendingen, maar prefereren ze om zelf te kiezen wat en wanneer ze kijken, waardoor ook adverteerders achter het net vissen.
En met behulp van de social media (Twitter, Facebook en WhatsApp) creëren we vooral onze eigen virtuele dorpen. We kiezen zelf wel wie we vertrouwen en met wie we informatie uitwisselen. Met wie we lachen en met wie we huilen. En we halen onze neus op voor die partijen, die denken dat social media primair een massacommunicatiemedium is.”

Micro-politiek werkt populisme in de hand

Veel politici zien twitteren als een belangrijk onderdeel van hun werk. Wat ze echter niet inzien, is dat hun tweets alleen gelezen worden door andere politici en door de media. Bovendien is een afgewogen standpunt niet weer te geven in een tweet van 140 posities. Het is dan wit of zwart, ofwel polarisatie wordt in de hand gewerkt. Grijs uitleggen kan niet in 140 tekens. Voor deze vorm van politiek bedrijven, hoorde ik laatst de term ‘micro-politiek’.
Uiteraard heb ik het woord gegoogeld en ik kwam toen op de volgende beschrijving terecht:

“Micro-politiek omvat drie elementen die met elkaar in verband staan. Ten eerste hebben alle actoren bepaalde ideologische-, professionele- of persoonlijke belangen die ze verdedigen. Ten tweede wordt er gestreefd naar de controle van de organisatie (carrière uitbouwen, macht verwerven) en ten derde vinden er conflicten over het beleid plaats.
Micro-politiek is het proces dat conflict en macht als twee basisprincipes van het organisatieleven verbindt.”

Op zich kan ik mij in die laatste toevoeging goed vinden. Ik zal dus het woord ‘micro-politiek’ blijven gebruiken in ons dorp ’ZBC kennisbank’.
Twitter is dus bij uitstek geschikt voor populisten, personen die niet in grijs denken. Het woordje ‘nee’ past gemakkelijk in 140 posities. Je hebt zelfs ruimte over voor wat toelichting. Daarom twitteren populisten als Wilders en Trump ook zo graag. Voor hen is Twitter een perfect medium. Het is tegelijkertijd een plek die politici die geloofwaardig over willen komen, zouden moeten mijden.

Die maakbare wereld bestaat niet

Het grote probleem van politici is, dat zij geloven in een maakbare wereld en vooral dat zij daarin een grote rol spelen. Laat ze stoppen met continu te zenden wat zij vinden. Ze zouden moeten luisteren naar wat de burgers vinden. Ze moeten stoppen met het inspringen op incidenten (per definitie uitzonderingen). Ze moeten zich bezig houden met de grote lijn. Ze moeten stoppen met zich al te druk te maken over de verdeling van de koek. Ze moeten ondersteuning geven aan initiatieven die de koek groter maken. Ze zijn niet de motor van deze wereld, maar slechts de smeerolie.
Zaken als globalisering, digitalisering, groei en recessie zitten opgesloten in de mensheid en haar continue streven om dingen slimmer te doen. Daar hoeven politici niet het voortouw in te nemen. Laat ze weer die oliemannetjes worden, waar we vertrouwen in kunnen hebben.
Als de burgers Wilders massaal kiezen (en het ligt gezien dit betoog voor de hand dat dat gaat gebeuren), dan zullen politici vooral eens goed in de spiegel moeten kijken. Een stem op Wilders is in de meeste gevallen geen stem voor Wilders maar een ‘nee’-stem tegen de Haagse elite. Niet Wilders heeft het populisme doen groeien in Nederland. Het is de zittende elite, die het populisme sterk heeft gemaakt en die elite zal moeten veranderen.

DownloadDownload artikel als MS Word document Download artikel als PDF document Print deze pagina Verstuur deze pagina naar een vriend (email)
Auteur: Wiebe Zijlstra | 7 februari 2017


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *