ZBC Kennisbank

Gebruik technologie is ook besmettelijk

 

In Nederland en Europa gaan we voorzichtiger om met technologie dan in de VS of China. Die ethische omgang moeten we koesteren, stellen techniekfilosofen. Anders leven we straks in de technologische wereld van Amerika óf China.

Zo loopt men in diverse Aziatische landen bijvoorbeeld al maanden rond met een corona-app. In Nederland zijn we nog niet eens voorbij het prototypestadium. Vreemd is dat niet. Verschillende wereldculturen gaan nu eenmaal op verschillende manieren met technologie om. In de basis is dat niet erg. Het is wel een belangrijke factor om rekening mee te houden. Nu kunstmatige intelligentie op doorbreken staat, ligt er voor Europa een belangrijke taak: wij moeten laten zien hoe je dit ethisch verantwoord inbedt in de samenleving.

Corona-app laat op zich wachten

Een tracking & tracing-app, dat was een van de ideeën waarmee minister Hugo de Jonge hoopt de ‘intelligente lockdown’ te veranderen in een ‘intelligente open up’. Hij kon het idee met moeite toelichten tijdens de persbijeenkomst van 7 april en in de weken erna bleek het bijkans onuitvoerbaar. De eerste zeven appconcepten werden al snel erna afgeschoten, te midden van een storm van maatschappelijke kritiek op de privacyaspecten ervan. Er wordt inmiddels gewerkt aan een nieuwe app, maar die is er voorlopig nog niet.

“Dat is misschien frustrerend, maar het is ook kenmerkend voor de Europese cultuur”, zegt Alexander van Wijnen, techniekfilosoof en werkzaam bij FreedomLab, de denktank van durfinvesteerder Dasym. Hij denkt na over de maatschappelijke implicaties van technologische ontwikkelingen: “We hebben deze voorzichtigheid ten opzichte van technologie al van de Oude Grieken meegekregen. Als deze coronacrisis iets duidelijk heeft gemaakt, dan is het wel dat Europeanen, Amerikanen en Oost-Aziaten op een heel verschillende manier aankijken tegen technologie, en hoe die te gebruiken.”

Van Wijnen verwacht dat dit met de immer versnellende opmars van technologie in de toekomst grote gevolgen gaat hebben voor de culturele en economische verhoudingen in de wereld. In de VS wordt het gevaar van technologie juist gezien als een uitdaging die we moeten aangaan.

China en de kijk op technologie

De manier waarop technologie in verschillende culturen een rol heeft gespeeld, verschilt en dat begint nu echt zichtbaar te worden, stelt Van Wijnen: “Waar Europa en zelfs Amerika twijfelen over sommige toepassingen, zoals gezichtsherkenning of brein-computerinterfaces, geldt dat minder voor China. Denk aan het sociale kredietsysteem dat in China digitaal gedrag van burgers nauwlettend in de gaten houdt.”

Dat is volgens hem niet alleen een uitwas van een autoritaire staat: “Het zit in de Chinese manier van denken over technologie. De meeste burgers vinden dat wel oké, want het zorgt voor veiligheid op straat en dat je je aan de wet houdt, is vanzelfsprekend. Belangrijk om over na te denken”, stelt Van Wijnen. Want in China uitgevonden technologie zal uiteindelijk ook in de rest van de wereld doordringen. Gaan we dan onze morele grenzen oprekken, zoals we dat ook vaak gedaan hebben met technologie uit Amerika? De techreuzen daar kennen je intussen al beter dan je eigen levenspartner.

Gevecht tegen de machine

“Wij Europeanen zijn traditioneel voorzichtig met technologie”, zegt Van Wijnen. “Dat zie je al terug in Oud-Griekse verhalen: denk aan de titaan Prometheus die het vuur steelt van de goden, waarvoor de mens wordt gestraft in de vorm van dood, ziekte en oorlog. Of neem de populaire Britse Netflix-serie Black Mirror. Elke aflevering geeft een serieuze waarschuwing voor nieuwe technologie, van augmented reality tot brein-computerinterfaces.”

In de Amerikaanse kosmotechniek wordt het gevaar van technologie juist gezien als een uitdaging die wij moeten aangaan. Van Wijnen: “Daarom komt het thema van het gevecht tegen de machine zo vaak voor in Amerikaanse verhalen, denk aan films zoals The Matrix en Terminator. Maar de mens wint alleen van de machine door dezelfde technologie in gebruik te nemen. In Amerika wordt de strijd tegen COVID-19 dan ook gezien als een uitdaging om in hoog tempo te innoveren. Zoals het vinden van een vaccin tegen het coronavirus. De VS hebben bijvoorbeeld minder moeite met het gebruik van locatiegegevens dan Europa. Het doel heiligt de middelen.”

En dan is er natuurlijk Azië. “Vooral China, al zie je in Zuid-Korea en Japan ook soortgelijke in het confucianisme gewortelde sentimenten, waarin de techniek meer wordt gezien als deel van de natuur. Die traditie gaat duizenden jaren terug. In de bekende Chinese mythe van de Drie Soevereinen geven drie keizers al de eerste technologieën aan de rest van de mens. Vanuit die traditie kun je de enorme technologische acceleratie in China beschouwen en de inzet van technologie bij de bestrijding van het coronavirus.”

Algoritmes nemen onze beslissingen

Op zich is het prima, verschillende culturen, verschillende manieren om te interacteren met de wereld. Maar de term global village is niet voor niets uitgevonden: technologie heeft ons op vele manieren ook nader tot elkaar gebracht. En nieuwe technologie reist daardoor razendsnel de aarde over. Hoe zit het bijvoorbeeld met sciencefictiontechnologieën als kunstmatige intelligentie? We laten dit soort pseudoslimme systemen nu al beslissingen voor ons nemen. Met als resultaat de flaters van de Belastingdienst en het verbieden door de rechter van SyRI. Echt on-Europees. Maar de immer versnellende ontwikkeling ervan maakt dat algoritmes steeds meer voor ons zullen besluiten.

“China zet nu grote stappen, maar er is geen ‘beste’ manier van omgaan met technologie”, stelt Van Wijnen. “Er zijn juist verschillende tradities, omdat wij verschillende ideeën hebben over het ‘goede’ gebruik van technologie. Juist daarom kunnen wij van elkaar leren. China laat zien hoe de staat effectief kan optreden in de crisis en Amerika laat zien hoe wij creatief moeten blijven.”

Technologie ethisch verantwoord inbedden

Voor Europa ligt er een opdracht meent hij, ook voor eigen gewin: “Wij moeten laten zien hoe nieuwe technologie op een ethisch verantwoorde wijze ingebed kan worden in de samenleving. Wat dat betekent, vraagt om een groot project, waar overheid, bedrijven en burgers betrokken bij moeten worden. Ook in Nederland worden we gedwongen om na te denken over hoe wij nieuwe technologieën willen gebruiken: thuis, in de stad, of op nationaal en internationaal niveau. Als we nu beginnen met dit project, plukken we daar op de lange termijn de vruchten van. Het alternatief is te leven in een technologische wereld van Amerika óf China. Het lijkt me dat we dat onszelf niet aan moeten willen doen.”

Bron: Waarom China een corona-app heeft, en Nederland niet, Martijn de Meulder, FD.Futures – 23 mei 2020
DownloadDownload artikel als MS Word document Download artikel als PDF document Print deze pagina Verstuur deze pagina naar een vriend (email)
Auteur(s): Wiebe Zijlstra | 16 juni 2020


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *