ZBC Kennisbank

Praktische toepassing Enneagram op projecten

 

Je hebt allerlei projectleiders en projectmedewerkers. En je hebt goede en slechte. Maar wat we zien, is dat zowel goede als ook slechte mensen projecten verknoeien. Vaak ligt dat niet aan de competenties van de mensen. Veelal is een gebrek aan chemie binnen het team hier debet aan. Om meer inzicht te krijgen in de interacties binnen een team kunt u natuurlijk de teamrollen van Belbin gebruiken. Maar juist omdat het gaat om chemie, waarbij stress en ontspanning een belangrijke rol spelen, heeft het enneagram een betere voorspellende waarde. In het artikel ‘Beschrijving van het enneagram en de enneagramtypen’ wordt de theorie van het enneagram beschreven. Hoe u kunt voorspellen hoe anderen zullen reageren bij stress en bij ontspanning leest u in het artikel ‘Herkennen van enneagramtypen en hoe ze reageren bij stress en ontspanning’.

Natuurlijk kunt u bovengenoemde artikelen bij de hand houden. Maar misschien heeft u ook voldoende houvast aan het volgende schema om de toepassing van het enneagram te begrijpen. (U kunt op het schema klikken en vervolgens kunt u het liggend afdrukken.)

 

 

Enneagramtype 1: De Perfectionist

De Perfectionist is als efficiënte doener uitstekend bruikbaar in projecten. Als projectmedewerker, als meewerkend voorman of als rechterhand van een projectmanager. Af te raden is om de Perfectionist te belasten met de kwaliteitscontrole. Daarvoor is hij te precies en teveel geneigd om zelf aangetroffen problemen op te lossen. Ook als projectmanager is hij minder geschikt. Want als hij in de stress schiet, dan jaagt hij via zijn stresstype, de Romanticus, zijn hele projectteam in de stress. Wel fungeert hij uitstekend als rechterhand van een programmamanager of een projectmanager, die hem uit de wind houdt en ervoor zorgt dan hij ontspannen zijn ding kan doen. In die rol kan hij zelfs grotere projecten uitstekend runnen, want hij is dan relaxed, sociaal en precies.

Enneagramtype 2: De Helper

De Helper is geschikt als projectmedewerker, want hij is efficiënt en wil graag voorzien in de behoeften van zijn superieuren. Voor waardering en complimenten is hij bereid zich volledig in te spannen, mits de projectleider zijn waardering voor de Helper ook maar communiceert naar personen binnen de organisatie, die de Helper hoog aanslaat. Anders schiet de Helper in de stress en krijgt hij de slechte eigenschappen van de Baas. Hij wordt onbestuurbaar en recalcitrant. Als projectleider is de Helper weinig geschikt. Hij zal dan waarschijnlijk te weinig waardering uit zijn omgeving krijgen, zodat hij de neiging krijgt om op te willen vallen, waartoe hij emotioneel, veeleisend en manipulatief gedrag zal gaan vertonen. En dat wordt noch door opdrachtgevers noch door het projectteam gepikt.

Enneagramtype 3: De Performer

Voor de meeste projecten is het te hopen, dat de Performer ontbreekt. Hij is te veel gefocust op prestaties en resultaten, zodat hij de overige projectleden in permanente staat van stress houdt, waardoor geen van de projectleden ook maar bij benadering goed zal functioneren of presteren. De Performer is een einzelgänger en geen teamplayer. Slechts in een aantal situaties kan de Performer bijdragen aan het succes van een project:

  • Het is een project voor slechts één persoon.
  • Er moet een belangrijke missie uitgevoerd worden binnen het project, die min of meer losstaat van het project.
  • De Performer is projectmanager van een groot project zonder veel aandacht en sturing vanuit de opdrachtgever en heeft zeer zelfstandige en sterke projectleiders (bij voorkeur loyalisten) onder zich met elk hun eigen deelproject.
  • Er is sprake van een noodsituatie, die linksom of rechtsom in zeer korte tijd opgelost moet worden en waarbij het doel de middelen heiligt.

Alleen in het laatste geval is succes bijna verzekerd. Het is zelfs nauwelijks denkbaar, dat een ander enneagramtype zo’n situatie beter tot een goed einde kan brengen.

Enneagramtype 4: De Romanticus

De Romanticus voelt zich absoluut niet thuis in een project waarin een concreet resultaat opgeleverd moet worden binnen gestelde randvoorwaarden. Dat is zo in strijd met zijn behoeften, dat hij zich hier totaal niet door uitgedaagd zal voelen of gemotiveerd zal meewerken. Sterker nog, je kunt hem beter niet dan wel aan boord hebben, omdat hij stressverwekkend is voor iedereen die wel resultaatgericht is, waardoor ook resultaatgerichte projectleden minder zullen gaan presteren.

Enneagramtype 5: De Analist

Ook de Analist is ongeschikt om in projecten te werken. Hij houdt niet van druk en is te weinig resultaatgericht. Dat maakt hem voor de meeste projecten ongeschikt als projectleider en projectmedewerker. Hierop is eigenlijk maar één uitzondering: de Analist heeft zijn eigen onderzoeksproject of deelproject en er is geen deadline.

Enneagramtype 6: De Loyalist

Vaak worden loyalisten ingezet als projectmanager bij overheden en grote organisaties. Het zijn tenslotte probleemoplossers, die in vredestijd risicobewust en aimabel zijn en in oorlogstijd hoe dan ook overleven. Dat klinkt natuurlijk geweldig, maar is het in de praktijk lang niet altijd. Laten we de feiten eens op een rijtje zetten. Als projectmedewerker zijn loyalisten vaak ongeschikt. Ze werken meestal vertragend, doordat ze uitstellen en bij elke actie aandacht vragen voor de risico’s. Dat schiet niet op. Voor detacheringbureaus zijn het echter geweldige projectmanagers. Ze komen in vredestijd aimabel, risicobewust en bij problemen daadkrachtig over. Maar loyalisten dekken zich, en dus ook hun werkgever, perfect in. Loyalisten laten in en om het project iedereen aan het woord en ontlopen zo hun verantwoordelijkheid. (Zie ook ‘Een project is toch geen democratie’.) Graag hanteren ze als methodiek Prince2, want daarmee is het eenvoudig om de opdrachtgever de schuld te geven, als er iets misgaat. (Zie ook ‘Prince 2 geeft de projectmanager vooraf al decharge’.) De opdrachtgever heeft tenslotte de vorige milestone geaccordeerd. De Loyalist is wel zeer mensgericht (zijn ontspanningstype is de Bemiddelaar) als hij ontspannen is. En in tegenstelling tot de Bemiddelaar is de Loyalist in staat keuzes te maken anders dan het compromis. Zodra een project in slecht weer geraakt, lijkt hij daadkrachtig. Op de korte termijn werkt dit ook wel. Op de langere termijn echter wordt zichtbaar wat het stresstype van de Loyalist, de Performer, met zijn slechte eigenschappen heeft aangericht. Met manipulatie en zo nodig bedrog blijkt hij zijn zin te hebben doorgezet, en vaak ook te hebben gekregen. Maar daarna wordt hij wel door iedereen uitgekotst. Prima als deze projectleider een passant is en steeds weer gedetacheerd wordt, maar als vaste medewerker binnen dezelfde organisatie is hij nauwelijks te handhaven. Voor zijn werkgever is deze projectmanager natuurlijk een perfecte werknemer. Want hij scoort goed in de intake en heeft doorgaans een perfect CV.

Enneagramtype 7: De Levensgenieter

Als probleemoplosser is de Levensgenieter wel degelijk geschikt voor projecten, maar alleen in een beperkt aantal rollen. Want al is hij een probleemoplosser, hij is weinig gefocust op concrete resultaten en daarom totaal ongeschikt als projectmedewerker of projectleider. Pas in de rol van programmamanager of projectmanager met veel projecten, komt de Levensgenieter tot bloei. Als geen ander houdt hij het overzicht en de regie. Hij heeft onderaannemers of deelprojectleiders die daadwerkelijk de kastanjes uit het vuur slepen. Bij voorkeur zijn dit perfectionisten, die de rommel opruimen, die de Levensgenieter achterlaat. Door zijn helikopterview maakt de Levensgenieter de bij de perfectionisten ontstane irritatie meestal weer meer dan goed. En hectiek is voor de Levensgenieter juist een uitdaging. Hij ontspant hierdoor en neemt de tijd om alles op zijn gemak eens onder de loep te nemen. Hij dringt snel door tot de kern, maar daarna is de uitdaging eraf. Een project is leuk, zolang het maar niet op werk gaat lijken. Werk moet gedaan worden door anderen.

Enneagramtype 8: De Baas

De Baas is beperkt inzetbaar in projecten. Hij is enthousiasmerend en sterk, maar tegelijk ook een jonge hond. Als projectleider is hij, zolang het goed gaat, stimulerend en behulpzaam voor zijn team (zijn ontspanningstype is de Helper), maar als het tegenzit dan zondert hij zich af en trekt zich terug. Het projectteam wordt dan glad vergeten. Dat zoekt het verder maar uit. Een projectleider heeft voor de Baas als projectmedewerker een gebruiksaanwijzing nodig. Zorg ervoor dat de Baas zich goed voelt en hij zal er alles aan doen om zijn bijdrage te leveren (de Helper). Wanneer je de Baas onder druk zet of wanneer je wat anders wilt dan hij, dan schiet de Baas in de stress en onthoudt hij anderen gierig alles wat ze nodig hebben. De enige projectleider die hier goed mee om kan gaan is de Bemiddelaar. Een Performer of Levensgenieter als projectleider staat garant voor bonje.

Enneagramtype 9: De Bemiddelaar

De Bemiddelaar is uitermate geschikt voor projecten waarin het belangrijkste doel is alle stakeholders te vriend te houden. Hij is tenslotte zeer sociaal en erop gericht om het ieder naar de zin te maken. Consensus is de heilige graal. Als hij ontspannen is, dan wordt deze doener ook nog heel praktisch en dat maakt hem tot de perfecte projectmedewerker. Ook als projectleider of projectmanager is hij zeer geschikt. Als hij in de stress gejaagd wordt, dan wordt hij voorzichtig en procedureel (zijn stresstype is de Loyalist), wat ook van een projectleider verwacht mag worden. Het loopt echter fout als consensus niet meer toereikend is, als hijzelf keuzes moet maken. Hij wordt dan geheel risicomijdend en besluiteloos en als een opdrachtgever voor hem geen knopen doorhakt en keuzes maakt, dan loopt het project hier dood of het loopt zware vertraging op. De Bemiddelaar is niet in staat om impasses te doorbreken door keuzes te maken die voor bepaalde stakeholders negatief uitpakken. Echter met een goede opdrachtgever, die snapt hoe een Bemiddelaar in elkaar zit en die dus zelf waar nodig keuzes maakt, is de Bemiddelaar vaak een uitstekende projectleider.

Enneagram versus Belbin

We zien dus dat de probleemoplossers het best fungeren als projectleider of projectmanager, maar dat geen van deze enneagramtypen een garantie is voor succes. Dat hangt mede af van het team dat om de projectleider heen geformeerd wordt, van de invulling die de opdrachtgever geeft aan zijn rol en van de aard en de randvoorwaarden van de projectopdracht. Het Enneagram biedt wat meer houvast dan de Belbin-teamrollen. Bij Belbin is het voldoende de rollen in te vullen met verschillende typen. Bij de invulling van het team als geheel is dit heel nuttig. Het Enneagram benoemt ook rollen, maar beschrijft daarnaast de negatieve effecten die de inzet van bepaalde personen kan hebben op de teamprestatie en zegt daarbij ook meer over de keuze van de projectleider. Bij Belbin is de voorzitter (die lijkt sterk op de Bemiddelaar) vaak de geëigende persoon om projecten te leiden, of soms ook de vormer (dit is een soort kruising tussen de Performer en de Baas) Met het Enneagram kun je heel nadrukkelijk afwegingen maken, rekening houdend met verschillende omstandigheden. Belbin beschrijft bijvoorbeeld onder meer de noodzaak om binnen een succesvol team een plant te hebben. In het Enneagram vinden we deze plant terug als Romanticus of als Analist, juist de typen die minder geschikt geacht worden voor een projectteam. Voor een managementteam geldt een ander verhaal. Belbin is een goed hulpmiddel voor de samenstelling van dit team. Toch biedt ook dan het Enneagram aanvullende waarde om voorspellingen te kunnen doen over de chemie en dus over de effectiviteit. (Zie ook ‘Herkennen van enneagramtypen en hoe ze reageren bij stress en ontspanning’.)

Bron:
Joost van der Leij,  ‘Het Neurogram®; Je persoonlijkheid neurologisch verklaard met het Enneagram.’  Attrakt BV. april 2010.
DownloadDownload artikel als MS Word document Download artikel als PDF document Print deze pagina Verstuur deze pagina naar een vriend (email)
Auteur(s): Wiebe Zijlstra | 24 februari 2011 | Copyright: ZBC


3 Responses to “Praktische toepassing Enneagram op projecten”

  1. Gustav Elmont schreef:

    Naast dat je kunt voorspellen hoe een enneagram-type reageert, kan je natuurlijk ook per fase van een project een type gericht inzetten.

    Voorbeelden:
    Een type 1 heeft vooral veel toegevoegde waarde in de probleemdefinitie fase doordat hij het probleem zo helder mogelijk wil maken
    Een type 3 is vooral van waarde wanneer de aanpak moet worden bedacht. De 3 gaat op zoek naar scoringskansen voor zichzelf en voor het project (met als nevendoelstelling uitstraling op zichtzelf).
    En tot slot is een 8 vooral goed inzetbaar bij de implementatie van het projectresultaat.

    Een vriendelijke groet,

    Gustav Elmont

  2. Stien Huisman schreef:

    Heel goed dat er eindelijk meer aandacht komt voor het enneagram als model en hulpmiddel bij het beter leren begrijpen van gedrag van mensen in allerlei situaties. Wat ik in dit artikel mis is de nuancering van de 9 types. Elk type heeft subtypes en die subtypes kunnen nog onderverdeeld worden in verschillende ontwikkelingsstadia. De 9 types zijn lang niet altijd direct herkenbaar. Het enneagram is niet zomaar een theoretisch model en ik krijg bij dit artikel wel dat gevoel. Dat vind ik bijzonder jammer.
    Met vriendelijke groet, Stien Huisman

    • Wiebe Zijlstra schreef:

      Stien, je hebt volledig gelijk dat er veel meer te zeggen valt over het enneagram en dat je het nog veel verder kan nuanceren. Het gaat mij echter om de toepassing in de praktijk voor niet ingewijden. En dan doel ik met name op de (mismatch in) interactie tussen typen, zoals je die dagelijks tegenkomt. Daarom behandel ik alleen een stuk basistheorie, die je toch nodig hebt en richt ik me verder op voorbeelden van toepassing. Ik geef ook aan, dat ik een simpele gebruiker ben van het enneagram in de praktijk en niet een expert. Ik verwacht niet van onze lezers dat zij diepgaand in het enneagram en de nuanceringen geinteresseerd zijn maar dat ze juist het gebruik in de praktijk met minimale kennis willen zien.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *